موزه دانش شهر ایران؛ روایت ماندگار چهاردهه تلاش و توسعه علمی، آموزشی و فرهنگی

به گزارش خبرنگار نذیر کرمان، اینجا موزه دانشگاه آزاد اسلامی نجف آباد است، یک دانشگاه جامع و مستقل که با بیش از 33 هزار دانشجو، هم در عرصه ملی و هم در عرصه بین المللی از نمونه‌های موفق و معتبر نوع خود به شمار می رود.

مطمئناً کسانی که حتی برای یکبار به ساختمان مرکزی این دانشگاه مراجعه کرده و از در جنوبی و اصلی این ساختمان وارد شده باشند، دیدن این موزه برایشان جذاب و تاثیرگذار بوده است، آنچنان که زمان برایشان متوقف شده و متوجه گذر زمان نشده اند.

شاید در گذشته، در ورودی این موزه تمثال شهدای دانشجوی دفاع مقدس هشت ساله بیشتر به چشم می آمد، اما اکنون و در میانه یک نبرد نابرابر و هجمه جهانی علیه ایران اسلامی، این مجموعه مزین به نام دانشجویان و استادان گرانقدری شده که در هشت سال دفاع مقدس، جنگ تحمیلی12 روزه و جنگ رمضان به عنوان فرمانده، مسئول و سرباز وطن جان خود را تقدیم نظام و انقلاب کرده اند تا امنیت و اقتدار این سرزمین برای همیشه حفظ شود و البته در این میان دانشجویانی هم وجود دارند تنها جرم شهادتشان، ایرانی بودن آنهاست. شهدای گلگون کفن که گویی ستونهای امنیت و آرامش این مجموعه بر دوش آنها نهاده شده و این جدای از چهار شهید گمنام پرافتخار در آن سوی دانشگاه است.

موزه ها همیشه در زمره مراکز جذاب بازدید عموم و حتی خواص و نیز روایتگر تاریخ، فرهنگ و تمدن مردمان یک سرزمین بوده و هست. این مراکز برای درک عینی زندگی و فراز و نشیب های زیست بوم مردم یک منطقه نقشی حیاتی ایفا می کنند، چرا که بازدیدکنندگان با مشاهده تصاویر، اشیای و آثار به یادگار مانده از ادوار گذشته، به طور ملموس شرایط آن دوران را درک می کنند، گویی که این آثار و اشیای روایتگر داستان زندگی واقعی مردمان محصور در آن قاب ها هستند. داستان هایی که گاهی تلخ و گاهی شیرین است، گاهی با درک آن اشک اندوه وجودمان را فرا می گیرد و گاهی برق شادی در نگاهمان هویدا می شود.

در واقع موزه ها در ابتدا اتاق کنجکاوی ثروتمندان بود، فضایی شخصی که برای نمایش اشیای عتیقه مهیا شده بود. اما اولین خیزش به سوی عمومی سازی موزه ها با افتتاح موزه بریتانیا در سال 1759 میلادی و تبدیل کاخ لوور پس از انقلاب فرانسه در سال 1793 میلادی به موزه رخ داد. در این دوران بود که موزه از حریم خصوصی پادشاهان و ثروتمندان خارج شده و به مرور به محلی برای روایت هویت ملی مردم تبدیل شد.

گفته می شود در ایران، داستان موزه با حکومت قاجار شروع شده است، آنجا که ناصرالدین شاه پس از سفرهای خود به فرنگ، شیفته موزه های اروپایی گشت و در سال 1255 موزه همایونی را در حد یک اتاق در کاخ گلستان راه انداخت، که البته هنوز هم نهادی عمومی نبود، اما با این اقدام مدرن، گام بلندی در جهت تأسیس موزه ایران باستان با نام رسمی موزه ملی ایران در سال 1316 برداشته شد.

از آن زمان تا کنون موزه های ایران از ویترین های اشیای سلطنتی، به راویان هویت چندهزارساله تمدن ایرانی تغییر شکل داده اند.

در دانشگاه های اروپایی نیز به ویژه از قرن 17 و 18 از موزه به عنوان بازوی پژوهشی دانشگاه یاد می شده است. نمونه کلاسیک آن موزه اشمولین در دانشگاه اکسفورد در 1683 میلادی است.

شاید بتوان ادعا کرد که در دانشگاه های تراز اول دنیا، موزه بخشی از ساختار علمی آن است، از موزه های تاریخ طبیعی هاروارد گرفته تا موزه های هنری پرینستون؛ که درآن دانشجو با اشیای واقعی مواجه می شوند و نه فقط کتاب های درسی!

در ایران موزه های دانشگاهی اغلب در دل دانشکده های تخصصی متولد شده و مسیری متفاوت را طی نموده‌اند. این موزه ها بیشتر در دهه 40 و 50 شمسی و همزمان با توسعه دانشگاه های تهران، شیراز و تبریز شکل گرفته‌اند.

موزه ملک وابسته به آستان قدس رضوی با کارکرد آموزشی، پژوهشی و دانشگاهی، موزه دانشکده دندانپزشکی تهران، موزه تاریخ طبیعی دانشگاه شیراز و… که اغلب کارکرد درون دانشگاهی دارند.

به طور کلی می توان گفت که اگر موزه های ملی ویترین هویت یک کشور اند، موزه های دانشگاهی مغز متفکر آن جامعه محسوب می شوند.

اینجا در دانشگاه آزاد اسلامی نجف آباد، اما موضوع موزه رویکرد نسبتاً متفاوتی دارد. در اینجا تلفیق هویت فرهنگی و ملی، آموزش و پژوهش در کنار یک روایت ماندگار از توسعه و مسئولیت اجتماعی، این مجموعه را از سایر موزه های دانشگاهی متمایز کرده است.

وقتی از سمت راست این مجموعه بازدید می کنی، از نامه واگذاری یک قطعه زمین کوچک متعلق به خانواده شهید میردامادی توسط سرکار خانم سلطان نادی(مادر شهید) در سال 1364، تا پیگیری و دریافت مجوز زمین برای توسعه دانشگاه در محل فعلی در سال 1371 به میزان 200هکتار از اراضی منابع ملی، در کنار وضع موجود همه نشانگر تلاش و کوشش بی وقفه ای کسانی است که عمر و جانشان را برای شکل گیری و توسعه آن در طبق اخلاص گذاشتند.

شاید جالب باشد بدانید که در سال 1372 تعداد دانشجویان این دانشگاه 10788 نفر بوده است، و مسئولین وقت در افق بلند مدت، دانشگاهی با بیش از 50 هزاردانشجو را ترسیم کرده اند که خود مبدا تحولات و رشد امروز دانشگاه بوده است. 

در این موزه و بخش اول هرتابلو نمایانگر قسمتی از تاریخ شفاهی و مستند تأسیس این دانشگاه است، از مکاتبات تاسیس تا راه‌اندازی دانشکده ها و رشته ها و حتی اولین اعضای هیأت علمی، در کنار اولین برگه های انتخاب واحد، کارت های دانشجویی و مدارک فارغ التحصیلی نمایگر چهار دهه قدمت و تلاش موثر و بی وقفه این دانشگاه است.

اما این روایت فقط به مشاهده اسناد و مدارک ختم نمی شود. در ادامه آنچه مشاهده می شود تصاویر احداث اولین بخش های اصلی دانشگاه است؛ ساختمان دانشکده علوم انسانی، مسجد، رستوران و سلف آزاد(فعلی)، خوابگاه دختران و پسران و… که در دهه شصت احداث آن شروع شده و این تصاویر با برگزاری کنکور سراسری دهه هفتاد در همین ساختمان های نیمه تمام و ستون های عریان بتنی و خیل عظیم دانشجویان علاقه مند در تصویر، رنگ حیات می گیرد.

شاید برای کسی که اولین بار این دانشگاه را می بیند، جالب باشد که ساختمان دانشکده دندانپزشکی، سالن ورزشی تختی، استخر و زمین ورزشی، دانشکده فنی و مهندسی، ساختمان اندیشه فعلی در دهه هفتاد چگونه شکل گرفته است.

در اینجا هرچه بیشتر پیش می رویم، ساختمان ها کامل تر و محوطه دانشگاه بیش از پیش رنگ واقعیت می گیرد. این بخش با تصویر از مزار مطهر شهدای گمنام دانشگاه خاتمه می یابد.

اما در بخش دیگری از این موزه تصاویر اولین اعضای هیأت علمی و استادان درکنار اولین کارکنان تا به امروز نقش بسته است. استادان، مدیران و کارکنانی که وجود آنها سرمایه اصلی شکل گیری و توسعه امروز این مرکز بزرگ علمی و آموزشی بوده است.

اما این تمام ماجرا نیست. در محوطه این موزه، ویترین هایی وجود دارد که تعدادی از اولین وسایل و تجهیزات دانشگاه؛ از حوزه پزشکی و آزمایشگاهی گرفته تا سمعی و بصری، اولین رایانه، دستگاه های ماشین نویسی و چاپ کارت و… را به نشان می دهد و البته اوج این پویایی درجام ها و مدال های ورزشی و مقام های کسب شده توسط دانشجویان، کارکنان و استادان این دانشگاه است که به گفته شروان فکری ارشاد، مدیرکل حوزه ریاست دانشگاه، این فقط بخش اندکی از مقام ها و عناوین کسب شده است.

وقتی در پایان بازدید، نگاهی به این مجموعه می اندازیم، سه تابلوی دیگر هم هست که نظر مخاطب را به خود جلب می کند؛ لوح افتخار مرکز بین المللی پژوهش و فناوری معماری برای طراحی و اختراع یک نیمکت مدرن و بسیار جذاب توسط دانشجویان دانشگاه، دستخط دکتر حمید سعادت، موسس و بنیانگذار این دانشگاه و در نهایت دستخط شهید دکتر محمدمهدی طهرانچی، رئیس فقید دانشگاه آزاد اسلامی که شامگاه اول شهریورماه 1402 در تقدیر از زحمات ریاست و کارکنان این واحد دانشگاهی جامع مستقل در چهار دهه و به منظور تحولات ایجاد شده به ویژه در سرای نوآوری و پردیس پارک علم و فناوری این دانشگاه مرقوم کرده اند و در آن با نام بردن از موزه دانشگاه، از این اقدامات تقدیر شده است.

بازدید ما در اینجا به پایان می رسد اما داستان این اسناد و تصاویر احتمالاً تا سالها، دهه ها و شاید یک قرن دیگر ادامه خواهد داشت.

از پِلّه های موزه به سمت درب خروجی حرکت می کنم. به پِلّه دهم که می رسم، به سمت موزه باز می گردم، احساس عجیبی دارم، تحسینی همراه با افتخار به کسانی که عمرشان را صرف آبادی این مرز و بوم کرده اند. آنان که از هیچ، همه ساختند. اینجا برای من دیگر فقط یک ساختمان نیست، روایت هویت علمی، فرهنگی و آموزشی یک شهر و کشور است. اینجا در سکوتی مظلومانه، مردمانی نظاره گرند که شاید سالهاست چهره در نقاب خاک کشیده اند، مثل شهید میردامادی و شهید غیوری که در حالیکه از پله ها بالا می رفتم، به من لبخند می زدند. اینجا «دانش شهر ایران» است.