روایتی از جهان پیچیده و اسطوره‌ای محمدعلی علومی | اخبار فرهنگی کرمان

فردای کرمان ـ گروه فرهنگ و هنر: فرهنگ‌سرای مس سرچشمه پس از یک وقفه‌ی طولانی از نشست قبلی «یک مولف یک کتاب»،بار دیگر در عصر چهارشنبه ۲۰ خردادماه چهلمین نشست خود از سلسله برنامه‌های این رویداد فرهنگی و ادبی را میزبانی کرد؛ نشستی که این بار به بررسی رمان «امیر ساباط» اثر زنده‌یاد محمدعلی علومی اختصاص یافت.

در این مراسم که با حضور جمعی از نویسندگان،شاعران،منتقدان و دوستداران ادبیات برگزار گردید،ضمن نقد و تحلیل این اثر،از جایگاه علومی به عنوان نویسنده‌ای چندوجهی و میراث‌دار فرهنگ و اسطوره‌های ایران زمین یاد شد.

در این نشست مسعود نورالدینی،مسئول فرهنگ‌سرای مس به عنوان نماینده روابط عمومی مجتمع مس سرچشمه بیان کرد:چهلمین نشست «یک مؤلف یک کتاب» نه فقط برنامه‌ای برای نقد رمان «امیر ساباط»،بلکه ایستگاهی برای پاسداشت میراث «یک مولف یک کتاب» و مرور دستاوردهایی است که با نگاه بلند مدیران و تلاش روابط عمومی مجتمع مس سرچشمه،شهر سرچشمه را به کانون گفت‌وگوی ادبی استان کرمان تبدیل کرده است.

او با قدردانی از پیشکسوتان این راه،ادامه دادن این مسیر را غنیمت دانست و تأکید کرد که نسل جدید روابط عمومی،مسئولیتی فراتر از حفظ این میراث دارد؛ باید با پیوند ادبیات با نسل نوجوان،مستندسازی سرمایه‌های فرهنگی،بهره‌گیری از رسانه‌های نوین و تبدیل نشست‌ها به جریان‌های اثرگذار،این مسیر را برای آینده پربارتر کند.

علومی کار خود را کرد

 سیدعلی میرافضلی،شاعر و پژوهشگر ادبی،نخستین سخنران مراسم بود. او ضمن گرامیداشت علومی،با اشاره به بیش از دو دهه فعالیت فرهنگی در سرچشمه گفت:«در همین سالن با بزرگان شعر و داستان استان و کشور دیدار کردیم و آموختیم. زنده‌یاد علومی بارها اینجا بود؛ از شاهنامه می‌گفت،از داستان‌نویسی،از زندگی قلندروار خود. یادش برای ما روشنی‌بخش است.» میرافضلی تأکید کرد که نباید در غیاب علومی مرثیه خواند،چون او «کار خود را کرد و اثر خود را گذاشت.»

در ادامه،محسن علومی،برادر نویسنده،با قدردانی از برگزارکنندگان،خاطراتی از افتخارآفرینی‌های «ممدعلی» بازگو کرد:از کسب رتبه نوزدهم کنکور سراسری در سال ۱۳۵۸ تا چاپ نخستین داستان کوتاهش در مجله «ادبستان». او همچنین به تأکید همیشگی «ممدعلی» بر قدرت داستان‌نویسان رفسنجان اشاره کرد و گفت:«او همیشه می‌گفت داستان‌نویسان رفسنجان از قوی‌ترین‌های کشورند و آینده خوبی دارند.»

 

روایت پست‌مدرن و چندلایه امیر ساباط

بخش اصلی نشست به تحلیل ساختار و درون‌مایه‌ی رمان «امیر ساباط» اختصاص داشت؛ محمد شریفی نعمت‌آباد،نویسنده باغ اناری،با اعتراف به تردید اولیه‌اش نسبت به کتاب،پس از خوانش دقیق،«امیر ساباط» را یکی از شاهکارهای ادبیات داستانی معاصر ایران توصیف کرد.

شریفی با اشاره به ویژگی‌های پست‌مدرن اثر از جمله راویان نامعتبر،فراداستان (Metafiction)،درهم‌آمیزی واقعیت و خیال،استفاده از طنز سیاه،وارونه‌خوانی و ازهم‌گسیختگی روایت گفت که علومی با آگاهی عمیق از مکاتب ادبی جهان،جهانی خلق کرده که در آن حقیقت همواره گریزان است.

وی از «امیر ساباط» به عنوان رمانی یاد کرد که خواننده را پیوسته میان واقعیت و خیال سرگردان نگه می‌دارد. به گفته‌ی او،علومی در این اثر با بهره‌گیری از راویان متعدد و نامعتبر،اسطوره،افسانه،طنز و روایت تاریخی را درهم می‌آمیزد و جهانی خلق می‌کند که حقیقت در آن همواره در هاله‌ای از تردید قرار دارد.

 

صلابت ادبی علومی در امیر ساباط

رسول آبادیان،نویسنده،منتقد،و سخنران دیگر این نشست با یادآوری دوستی چندین‌ساله‌ی خود با علومی در «کتاب هفته»،ابتدا از نگرانی خود بابت انتشار آثار نویسنده پس از مرگ او تاکید کرد،پس از خواندن «امیر ساباط» به این نتیجه رسیدم که «این رمان نه تنها صلابت ادبی علومی را نشکسته،بلکه بر آن افزوده است.»

آبادیان رمان را «پروژه‌ای برای مطالعه‌ی دقیق» و نه صرفاً اثری سرگرم‌کننده خواند و بر توانایی علومی در جهان‌سازی داستانی تأکید کرد. به باور او،خلق «سغارستان» (شهر خیالی رمان) علومی در کنار شهرهایی مانند «ماکوندوی» مارکز یا «کومالای» خوان رولفو قرار می‌گیرد. آبادیان همچنین به حضور پررنگ رئالیسم جادویی در اثر اشاره کرد و گفت که خواننده بارها در مرز میان واقعیت و خواب سرگردان می‌شود.

 

عمری که وقف ادبیات شد

 چهلمین نشست «یک مؤلف یک کتاب» در حالی به پایان رسید که بار دیگر ثابت شد کتاب می‌تواند بهانه‌ای برای گردهم‌آیی،گفت‌وگو و بازخوانی میراث کسانی باشد که عمر خود را وقف ادبیات این سرزمین کرده‌اند. محمدعلی علومی در اردیبهشت ۱۴۰۳ چشم از جهان فروبست،اما رمان «امیر ساباط» و دیگر آثارش،همچنان مجال خوانش‌های تازه و بی‌پایانی را فراهم می‌کنند. روحش شاد و یادش گرامی باد.