یادداشت؛هشدار تکان‌دهنده در روز شهادت امام حسن عسکری | اخبار رفسنجان

همزمان با سالروز شهادت حضرت امام حسن عسکری (ع)، یادداشت تحلیلی محمد کرمی‌نیا، مدرس دانشگاه در پایگاه خبری نذیر کرمان رفسنجان منتشر شد.

این نوشتار با نگاهی آکادمیک به فرمایش امام که می‌فرمایند: «مواظب باش از اینکه بخواهی شایعه و سخن‌پراکنی نمایی و یا اینکه بخواهی دنبالِ مقام و ریاست باشی و تشنهٔ آن گردی، چون هر دویِ آن‌ها انسان را هلاک خواهد نمود» به کالبدشکافی دو آسیب عمده «عطش شهرت و دیده شدن» و «شایعه‌پراکنی» در زیست‌بوم دیجیتال پرداخته و راهکار مصونیت نسل جوان در برابر فضای مجازی را تبیین کرده است.

وقتی انسان تشنه دیده شدن و ریاست بر افکار دیگران باشد، حاضر است دست به هر کاری بزند. او حریم خصوصی خود را حراج می‌کند، ارزش‌های اخلاقی را زیر پا می‌گذارد، و حتی برای جذب مخاطب بیشتر، به همان ویروس اول یعنی شایعه‌سازی و تخریب دیگران متوسل می‌شود. این دو عامل، یعنی شایعه‌پراکنی و عطش دیده شدن، در یک چرخه شیطانی یکدیگر را تغذیه می‌کنند. فرد برای اینکه لایک و فالوور بیشتری بگیرد و به اصطلاح در فضای مجازی ریاست کند، اخبار دروغ و جنجالی منتشر می‌کند، و هرچه بیشتر این کار را می‌کند، بیشتر در باتلاق توهم و اضطراب فرو می‌رود. هلاکت در اینجا یعنی از دست دادن آرامش روان، یعنی تجربه افسردگی‌های عمیق پس از کاهش بازدیدها، و یعنی فراموش کردن زندگی واقعی و زیبایی‌های جهان فیزیکی به خاطر اسارت در یک دنیای صفر و یکی.

شما جوانان هوشمند که در شهری با اصالت و ریشه‌دار مانند رفسنجان زندگی می‌کنید، نمادی از تلاش و سازندگی هستید. همان‌طور که در دنیای واقعی برای ساختن آینده خود تلاش می‌کنید، در دنیای مجازی نیز باید معماران هوشمندی باشید. این کلام امام حسن عسکری یک فایروال قدرتمند و یک آنتی‌ویروس هزار ساله برای ذهن شماست. این پیام به ما می‌آموزد که ارزش واقعی انسان به تعداد دنبال‌کنندگانش نیست، بلکه به اصالت، خرد و تاثیری است که در دنیای واقعی می‌گذارد. ما به عنوان دانشگاهیان و پژوهشگران، هر روز با داده‌ها و آمارهای تکان‌دهنده‌ای از آسیب‌های روانی شبکه‌های اجتماعی بر نسل جدید مواجه می‌شویم. راه حل خروج از این بحران، بازگشت به همین خرد ناب و عمیق است.

برای فرار از این ماتریکس طراحی شده، باید تمرین کنیم که قبل از فشردن دکمه ارسال، تنها چند ثانیه درنگ کنیم. باید از خود بپرسیم آیا این محتوا حقیقت دارد؟ آیا بازنشر آن سودی برای کسی دارد؟ و از سوی دیگر، باید منبع تایید و ارزشمندی خود را از لایک‌های مجازی به دستاوردهای واقعی تغییر دهیم. ریاست بر خویشتن و کنترل هیجانات، بسیار ارزشمندتر از ریاست بر چند هزار حساب کاربری مجازی است. در این روز خاص که به نام این امام همام گره خورده است، بیایید عهد ببندیم که سواد رسانه‌ای خود را ارتقا دهیم، زنجیره انتشار اخبار جعلی را قطع کنیم، و به جای دویدن در ماراتن بی‌فرجام شهرت‌های پوشالی مجازی، به دنبال ساختن شخصیتی عمیق، متفکر و اثرگذار باشیم. هلاکتی که در این کلام نورانی از آن یاد شده، یک تهدید خیالی نیست، بلکه واقعیتی است که هر روز در کلینیک‌های روانشناسی و دادگاه‌های جرایم سایبری شاهد آن هستیم. پس با آگاهی، سپر محافظ خود را در برابر این دو ویروس ویرانگر بالا ببرید و اجازه ندهید الگوریتم‌ها، مسیر زندگی و آینده درخشان شما را برنامه‌نویسی کنند.
ما در دورانی زندگی می‌کنیم که به معنای واقعی کلمه در محاصره صفحه‌های نمایشگر و بمباران بی‌وقفه داده‌ها قرار داریم. هر روز صبح که چشمان خود را باز می‌کنیم، پیش از هر کار دیگری، به سراغ گوشی‌های هوشمندمان می‌رویم تا ببینیم در این دهکده جهانی چه خبر است. در این میان، نسل زد و نسل آلفا به عنوان بومیان این دنیای دیجیتال، بیش از هر گروه دیگری در معرض امواج سهمگین این اقیانوس بی‌کران هستند. امروز، همزمان با سالروز شهادت امام حسن عسکری، می‌خواهم به عنوان یک معلم و پژوهشگر دانشگاهی، از زاویه‌ای کاملا متفاوت به یکی از کلیدی‌ترین و حیرت‌انگیزترین پیام‌های این چهره تاریخی نگاه کنم. پیامی که گویی نه برای مردمان هزار سال پیش، بلکه دقیقا برای کاربران امروز اینستاگرام، تیک‌تاک، توییتر و تلگرام مخابره شده است. این پیام کوتاه اما به شدت تکان‌دهنده است و هشدار می‌دهد که مراقب دو خطر بزرگ باشیم: اول شایعه‌پراکنی و بازنشر حرف‌های بی‌اساس، و دوم تشنگی برای دیده شدن و کسب مقام و ریاست، چرا که هر دوی این موارد انسان را به هلاکت و نابودی می‌کشانند.

شاید در نگاه اول، واژه‌هایی مانند «شایعه‌پراکنی» یا «ریاست‌طلبی» مفاهیمی کلاسیک و متعلق به دنیای سیاستمداران یا دربارهای قدیم به نظر برسند، اما بیایید این مفاهیم را در آزمایشگاه جامعه‌شناسی مدرن و برای نسل امروز کالبدشکافی کنیم. ویروس اول که امام حسن عسکری نسبت به آن هشدار می‌دهند، انتقال کورکورانه اخبار و شایعات است. در دنیای امروز، این مفهوم دقیقا در دکمه‌های «فوروارد»، «ری‌توییت» و «شیر» خلاصه می‌شود. ما در عصر پساحقیقت زندگی می‌کنیم؛ عصری که در آن احساسات و هیجانات، بسیار سریع‌تر از منطق و واقعیت وایرال می‌شوند. الگوریتم‌های شبکه‌های اجتماعی به گونه‌ای طراحی شده‌اند که محتوای جنجالی، خشم‌برانگیز و عجیب را بیشتر در معرض دید قرار دهند. در این چرخه معیوب، بسیاری از جوانان و نوجوانان ما بدون آنکه بدانند، تبدیل به سربازان پیاده‌نظام در ارتش تولید فیک‌نیوز و اخبار جعلی شده‌اند. وقتی یک خبر تایید نشده، یک تهمت علیه یک شخص، یا یک ویدیوی تقطیع شده را فقط به خاطر جذابیت ظاهری آن برای دوستانمان می‌فرستیم، دقیقا در حال انجام همان کاری هستیم که این هشدار تاریخی ما را از آن بر حذر داشته است.

روانشناسی شبکه‌های اجتماعی نشان می‌دهد که ما انسان‌ها تمایل عجیبی داریم تا اولین نفری باشیم که یک خبر داغ را به دیگران می‌رسانیم. این کار به ما احساس کاذب دانایی و تسلط می‌دهد. اما هزینه این احساس کاذب چیست؟ از بین رفتن آبروی انسان‌ها، ایجاد موج‌های وحشت در جامعه، و در نهایت، مرگ تفکر انتقادی در ذهن خودمان. وقتی ذهن ما عادت کند که هر ورودی جذابی را بدون فیلتر منطق بپذیرد و نشر دهد، عملا سیستم ایمنی مغز خود را در برابر دروغ از کار انداخته‌ایم. این همان نقطه هلاکت است که در روایت به آن اشاره شده است. هلاکتی که لزوما به معنای مرگ فیزیکی نیست، بلکه به معنای مسخ شدن هویت انسانی، از دست دادن اعتبار اجتماعی و غرق شدن در توهمات است. شما مخاطبان جوان و پویای رسانه نذیر کرمان در رفسنجان، باید بدانید که هر کلیک و هر اشتراک‌گذاری شما، در حال شکل دادن به معماری فکری جامعه است. شایعات مانند موریانه‌هایی هستند که پایه‌های اعتماد اجتماعی را می‌جوند و در نهایت ساختار روان و ذهن فرد منتشرکننده را نیز فرو می‌ریزند.

ویروس دومی که در این کلام عمیق مورد توجه قرار گرفته، خطری به مراتب پیچیده‌تر و پنهان‌تر است: تشنگی برای مقام و ریاست. شاید یک نوجوان یا جوان نسل آلفا بگوید که من نه مدیر هستم و نه به دنبال پست و مقام سیاسی می‌گردم، پس این هشدار ربطی به من ندارد. اما بیایید مفهوم «مقام» را به زبان امروز ترجمه کنیم. مقام و ریاست در دنیای دیجیتال امروز چه نام دارد؟ نام آن «فالوور بالا»، «تیک آبی»، «ادمین بودن»، «اینفلوئنسر شدن» و به اصطلاح رایج نوجوانان، «شاخ مجازی» بودن است. عطش دیده شدن، تایید گرفتن از غریبه‌ها، و تلاش برای لیدر بودن در گروه‌ها و شبکه‌های اجتماعی، دقیقا همان ریاست‌طلبی مدرن است. امروز ما با نسل درخشانی روبه‌رو هستیم که متاسفانه گاهی ارزش و اعتبار خود را با تعداد لایک‌ها و بازدیدهای محتوایش می‌سنجد. این عطش سیری‌ناپذیر برای ترند شدن و در مرکز توجه قرار گرفتن، یک تله دوپامینی خطرناک است که روان‌شناسان سراسر جهان زنگ خطر آن را به صدا درآورده‌اند.

انتهای پیام/