نام کاربری یا نشانی ایمیل
رمز عبور
مرا به خاطر بسپار
توسعه ناوگان تجاری خزر برای اتصال چین به اروپا با دور زدن روسیه، به اولویت کشورهای آسیای مرکزی تبدیل شده است. نذیر کرمان، ساخت زیرساختها در امتداد «کریدور میانی» که به عنوان مسیر تجارت بینالمللی ترانسخزر نیز شناخته میشود، برای انتقال محمولههای تجاری بین چین و اروپا با سرعتی چشمگیر در حال پیشرفت است. هنگامی […]
توسعه ناوگان تجاری خزر برای اتصال چین به اروپا با دور زدن روسیه، به اولویت کشورهای آسیای مرکزی تبدیل شده است.
نذیر کرمان، ساخت زیرساختها در امتداد «کریدور میانی» که به عنوان مسیر تجارت بینالمللی ترانسخزر نیز شناخته میشود، برای انتقال محمولههای تجاری بین چین و اروپا با سرعتی چشمگیر در حال پیشرفت است.
هنگامی که روسیه حمله گسترده خود به اوکراین را در اواخر فوریه ۲۰۲۲ آغاز کرد، ناخواسته انگیزه جدیدی برای توسعه یک شبکه تجاری از طریق آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی ایجاد کرد؛ شبکهای که از اواخر دهه ۱۹۹۰ میلادی به آرامی در حال شکلگیری بود.
یکی از بزرگترین چالشها در امتداد کریدور میانی، افزایش ظرفیت حمل و نقل دریایی کالا در پهنه دریای خزر است. گامهایی در این زمینه برداشته شده که شامل برخی اقدامات مهم در ماههای اخیر میشود، اما ظرفیت کشتیرانی شرق به غرب در دریای خزر همچنان برای پاسخگویی به تقاضای روزافزون ناوگان تجاری با چالشهای جدی روبروست.
جهش بیسابقه در ترانزیت کالا و چشمانداز ۱۰ میلیون تنی
در سال ۲۰۲۲، حجم محمولههای ترانزیتی از طریق کریدور میانی حدود ۱.۵ میلیون تن بود که بیش از دو برابر مقدار حمل شده در سال ۲۰۲۱ محسوب میشد. این رقم در سال ۲۰۲۳ به بیش از ۲.۷ میلیون تن رسید، در سال ۲۰۲۴ حدود ۴.۵ میلیون تن بود و برای سال ۲۰۲۵ نیز در حدود ۵.۲ میلیون تن برآورد شده است.
رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه در روزهای ۱۳ و ۱۴ ماه می به قزاقستان سفر کرد؛ جایی که قاسم جومارت توکایف، رئیسجمهور میزبان، اعلام کرد که این رقم میتواند «در آیندهای نزدیک» به ۱۰ میلیون تن برسد و پیشبینی میشود این هدف تا سال ۲۰۲۷ محقق شود.
جادهها، خطوط راهآهن و تاسیسات بندری در امتداد کریدور میانی به سرعت در حال توسعه هستند. با این حال، بر اساس گزارش خبرگزاری «ترند» جمهوری آذربایجان در اواسط ماه می، شرکت کشتیرانی خزر جمهوری آذربایجان (ASCO) اعلام کرده که از سال ۲۰۱۳ تاکنون تنها «مجموعاً ۳۵ فروند کشتی جدید وارد ناوگان این کشور شده است.»
تکاپوی قزاقستان و ترکمنستان برای توسعه ناوگان دریایی
در کرانه شرقی دریای خزر، قزاقستان و ترکمنستان تلاشهای گستردهای را برای افزایش ظرفیت کشتیرانی دریایی خود آغاز کردهاند. هر دو کشور سرمایهگذاریهای کلانی برای ارتقای بنادر خود در خزر انجام دادهاند؛ این توسعه در قزاقستان در بنادر «آکتائو» و «کوریک» و برای ترکمنستان در بندر شهر «ترکمنباشی» متمرکز بوده است.
از اواخر ماه آوریل، هر دو کشور اقداماتی را برای تقویت پتانسیل خود در انتقال محمولهها در عرض خزر انجام دادهاند. شرکت راهآهن دولتی قزاقستان (KTZ) در ۳۰ آوریل اعلام کرد که ناوگان دریایی اختصاصی خود را با ساخت ۶ فروند کشتی جدید ایجاد خواهد کرد که هر کدام تا ۹۹۰۰ تن ظرفیت بارگیری (تناژ مرده) دارند و میتوانند تا ۵۳۷ کانتینر ۲۰ فوتی (TEU) را حمل کنند. پس از تکمیل، این ۶ کشتی باری به ناوگان متشکل از دو کشتی فلهبر و سه کشتی کانتینری در دریای خزر که توسط شرکت دولتی کشتیرانی دریایی قزاقستان (کازمورترانسفلوت) اداره میشوند، خواهند پیوست.
هر سه کشتی کانتینری این کشور شامل «برکوت»، «سونکار» و «باریس» فعالیت خود را از سال ۲۰۱۹ آغاز کردهاند. این شناورها ۵۲۰۰ تن تناژ مرده دارند و هر یک میتوانند تا ۳۵۰ TEU کانتینر حمل کنند. دو کشتی فلهبر به نامهای «بکت آتا» و «ترکستان» نیز ۵۴۶۷ تن تناژ مرده و قابلیت حمل ۴۱۸۲ تن بار را دارند.
در ۱۲ می، کشتی فلهبر «گاداملی» وارد بندر بینالمللی دریایی باکو شد. گاداملی اولین کشتی فلهبر ترکمنستان است که ظرفیت حمل تا ۲۴۰ TEU را دارد. انتظار میرود دومین کشتی باری این کشور با نام «منزیل» نیز پیش از پایان سال جاری میلادی به آب انداخته شود.
عارف آقایف، معاون شرکت راهآهن جمهوری آذربایجان در مراسم ورود کشتی گاداملی اعلام کرد که در حال حاضر بندر باکو میتواند سالانه ۱۵۰ هزار TEU کانتینر را مدیریت کند، اما انتظار میرود این ظرفیت به زودی به ۲۶۰ هزار TEU افزایش یابد.
بر اساس اعلام شرکت کازمورترانسفلوت، «مجموع حجم بار» جابجا شده توسط سه کشتی کانتینری این شرکت از سال ۲۰۱۹ بالغ بر ۱۰۲۳۰۰ کانتینر بیست فوتی بوده است. با آغاز به کار ۶ کشتی جدید قزاقستانی و دو کشتی ترکمنستانی، در مجموع ظرفیت حمل ۳۷۰۲ کانتینر در هر سفر به ظرفیت جابجایی در عرض دریای خزر افزوده میشود.
در این میان، ازبکستان که کشوری محصور در خشکی است نیز برای استقرار ناوگان باری آینده خود در بنادر خزری قزاقستان و ترکمنستان، با این دو کشور وارد مذاکرات جدی شده است.
جمهوری آذربایجان؛ صاحب بزرگترین ناوگان ترانزیتی خزر
جمهوری آذربایجان در حال حاضر بزرگترین ناوگان تجاری در دریای خزر را در اختیار دارد. شرکت کشتیرانی خزر جمهوری آذربایجان گزارش میدهد که ناوگان تجاری آن متشکل از ۵۶ فروند شناور است: ۲۳ نفتکش، ۱۳ کشتی فری (مسافری/باری)، ۱۶ کشتی فلهبر خشک، ۲ کشتی رو-رو (Roll-on/roll-off) و ۲ کشتی رو-پکس (Ro-Pax).
وبسایت این شرکت اطلاعات ۱۴ کشتی فلهبر را فهرست کرده که دو فروند از آنها در سال ۱۹۷۷ در دوران اتحاد جماهیر شوروی ساخته شدهاند و هر دو دارای ظرفیت حمل ۳۸۵۰ تن هستند؛ دو فروند دیگر نیز در سال ۱۹۸۸ در پرتغال با ظرفیت هر کدام ۳۱۵۰ تن ساخته شدهاند.
از ۱۰ کشتی دیگر، همگی در روسیه ساخته شدهاند که جدیدترین آنها در سال ۲۰۱۰ تکمیل شده است. هشت کشتی ساخته شده در «پتروزاوودسک» ظرفیت حمل ۵۲۰۰ تن را دارند. دو کشتی دیگر به نامهای ماسترو نیازی (ساخت ۲۰۰۲) و محمود رحیماف (ساخت ۱۹۹۴) از کارخانه کشتیسازی «کراسنوی سورموو» به ترتیب با ظرفیتهای ۵۵۰۰ و ۴۱۵۰ تن مشغول به کار هستند.
دو کشتی رو-رو متعلق به جمهوری آذربایجان نیز در اواسط دهه ۱۹۸۰ در آلمان ساخته شدهاند و دارای ۴۶۷۳ تن تناژ مرده هستند. باکو برنامهریزی کرده تا پایان سال ۲۰۲۶ تعداد ۱۰ شناور رو-رو دیگر به ناوگان خود اضافه کند که ظرفیت جمهوری آذربایجان را برای حمل کامیون و واگنهای ریلی از طریق خزر تا ۷۰ درصد افزایش میدهد. این کشور همچنین ۱۵ کشتی فری دارد که میتوانند بین ۲۴ تا ۵۶ واگن بارگیری شده قطار را در خود جای دهند.
بومیسازی کشتیسازی و عبور منطقهای از وابستگی به روسیه
یکی از مشهودترین تغییرات در روند توسعه ناوگان دریایی جمهوری آذربایجان، قزاقستان و ترکمنستان این است که شناورهای جدید در کارخانههای کشتیسازی بومی همین کشورها ساخته میشوند. بسیاری از کشتیهای باری که در حال حاضر در دریای خزر تردد میکنند ساخت روسیه هستند که بیشتر آنها بیش از ۱۵ سال یا حتی بیشتر از زمان به آباندازیشان میگذرد.
کارخانه کشتیسازی و تعمیر کشتی «بالکان» در ترکمنستان کشتی «گاداملی» را ساخته و در حال حاضر با کمک شرکت فناوری صنعت کشتیسازی کوریو از کره جنوبی، در حال ساخت شناور «منزیل» است. از سوی دیگر، از ۶ کشتی جدیدی که راهآهن دولتی قزاقستان قصد دارد بسازد، دو شناور در کارخانه کشتیسازی باکو و چهار شناور دیگر توسط شرکت صنایع کشتیرانی «هائیژونگژو جیانگسو» چین ساخته خواهد شد.
در تحولی دیگر، شرکت ملی نفت و گاز قزاقستان (کازمونایگاز) در اواخر سال ۲۰۲۳ قراردادی را با «گروه بنادر ابوظبی» برای احداث یک کارخانه کشتیسازی و تعمیرات دریایی در سواحل خزر قزاقستان امضا کرد. از هماکنون برنامههایی برای ساخت ۷ شناور جدید در این کارخانه وجود دارد که دو فروند آن کشتی فری و دو فروند دیگر کانتینربر خواهند بود.
در عین حال، مجتمع کشتیسازی باکو که به عنوان بزرگترین مجموعه در منطقه خزر شناخته میشود، هماکنون در حال ساخت ۱۰ شناور جدید رو-رو برای خطوط داخلی خود و همچنین دو فروند از کشتیهای سفارشی کشور قزاقستان است.
برای سالهای متمادی، کشورهای قزاقستان، ترکمنستان و جمهوری آذربایجان صرفاً بر روی دستیابی به نفتکشها برای انتقال فرآوردههای هیدروکربنی متمرکز بودند. اما اکنون با برنامهریزیهای کلان برای رساندن حجم حملونقل کالا از طریق کریدور میانی به ۱۰ میلیون تن در سالهای آینده، نیاز مبرم و فشار مضاعفی بر شبکههای کشتیرانی باری در خزر برای پاسخگویی به این حجم فزاینده از مبادلات تجاری احساس میشود.
منبع: مشرق ? گام بلند کشورهای حاشیه خزر برای تصاحب تجارت کریدور میانی