چالش نخلستان‌های بم؛ رد فرضیه خشکانیدن عمدی برای ساخت و ساز | خبر کرمان

بم – نذیر کرمان – در پی انتشار اخباری مبنی بر خشکانیدن نخلستان‌ها در شهر بم که منظر فرهنگی آن به ثبت جهانی رسیده است، محسن قمری، سرپرست اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان بم، به تشریح وضعیت نخلستان‌ها پرداخت و بر قوانین سخت‌گیرانه موجود برای حفظ این میراث تاکید کرد. وی هرگونه خشکانیدن عمدی برای ساخت و ساز را تقریباً ناممکن دانست.

قمری در گفت‌وگو با نذیر کرمان، در خصوص طرح برخی مطالب مبنی بر خشکانیدن عمدی باغات، اظهار داشت: “یکی از عوامل خشکیدگی برخی باغات، فوت مالک اصلی و تقسیم باغ بین وراث متعدد است که منجر به عدم رسیدگی لازم و در نهایت خشکی نخل‌ها می‌شود.” وی افزود: “البته این موارد در مقایسه با کل نخلستان‌ها، چندان گسترده نیست.” پیش از این، برخی منابع و حتی مسئولان شهرستان، از خشک شدن حدود ۶۰۰ هکتار از نخلستان‌ها پس از ثبت جهانی منظر فرهنگی بم خبر داده بودند و برخی کارشناسان نیز عمدی بودن این خشکیدگی‌ها را به دلیل ساخت و ساز مطرح کرده بودند. حتی پیش‌تر، دادستان بم نیز هشدار داده بود که خشکانیدن درختان جرم محسوب می‌شود و با متخلفان برخورد خواهد شد.

سرپرست میراث فرهنگی شهرستان بم در ادامه، سازوکارهای نظارتی موجود را تشریح کرد. وی تصریح کرد: “اگر کسی بخواهد به‌عمد باغ خود را برای ساخت و ساز خشک کند، در زمان دریافت پروانه از شهرداری و استعلام از میراث فرهنگی، با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای و هوایی قبلی که از وضعیت منطقه وجود دارد، درخواست او رد می‌شود.” وی افزود: “این بدین معناست که امکان ساخت و ساز بر روی زمینی که نخل‌های آن به عمد خشکانده شده‌اند، وجود ندارد و این اقدام مقرون به صرفه نیست.” قمری همچنین تأکید کرد که باغ‌های بم، به عنوان جزئی از چشم‌انداز و منظر فرهنگی ثبت جهانی، باید حفظ شوند و هر باغی که خشک شود، چه عمدی و چه غیرعمدی، باید احیا و به شکل سابق بازگردانده شود.

وی به آسیب‌های ناشی از زلزله ویرانگر سال ۸۲ بم نیز اشاره کرد. قمری بیان کرد: “در جریان زلزله سال ۸۲، خسارت‌هایی به باغ‌ها و مسیرهای آبیاری وارد شد که امری طبیعی بود و همین موضوع، در مواردی به نخل‌ها و باغات آسیب زده است.” وی در پاسخ به پرسش نذیر کرمان مبنی بر چرایی انجام نشدن نقشه هوایی خاطرنشان کرد: “نقشه هوایی از منظر فرهنگی بم در سال‌های مختلف تهیه شده است و نظارت کاملی بر این محدوده انجام می‌شود. اگرچه ممکن است تخلفاتی نیز صورت گیرد، اما این تخلفات گسترده نیستند.“

قمری در پایان، با تأکید بر اینکه خشکیدگی گسترده در باغات منظر فرهنگی بم وجود ندارد، اظهار داشت: “خوشبختانه شهرداری بم برای صدور پروانه ساخت و ساز مسکونی و تجاری، از میراث فرهنگی و پایگاه جهانی استعلام می‌گیرد و پس از بررسی و کارشناسی، مجاز بودن یا نبودن اعلام می‌شود.” وی افزود: “برای کل شهر بم، که جزو محدوده ثبت شده ارگ تاریخی و منظر فرهنگی آن است، محدودیت ساخت و ساز وجود دارد و ساخت بنا با ارتفاع بیشتر از ۱۰ متر امکان‌پذیر نیست.” با وجود احتمال برخی تخلفات جزئی، ضوابط و قوانین محکم موجود، مانع از تخلفات گسترده در حریم ثبت جهانی شده و خطری برای خارج شدن ارگ بم و منظر فرهنگی آن از فهرست جهانی وجود ندارد. با این حال، قمری متذکر شد که “ساخت و سازهایی که در محدوده منظر فرهنگی بم انجام می‌شود، در حال حاضر تهدیدکننده نیست، اما می‌تواند خطرآفرین باشد.“

ارگ بم با قدمت ۲۵۰۰ سال و مساحت تقریبی ۲۰۰ هزار متر مربع، در نزدیکی شهر بم و در جنوب شرقی ایران در حاشیه کویر لوت واقع شده و از آن به عنوان بزرگ‌ترین بنای خشتی جهان نام برده می‌شود. این بنا تا حدود ۹۰ سال پیش نیز مسکونی بوده است. شهرستان بم، در فاصله ۱۹۵ کیلومتری شرق شهر کرمان، علاوه بر ارگ تاریخی بم، میزبان سه اثر جهانی دیگر شامل قنات‌های قاسم‌آباد و اکبرآباد و بخشی از بیابان لوت است. همچنین، خانه تاریخی عامری‌ها، کارخانه حناسابی، روستای ییلاقی ده‌بکری، قلعه برج معاذ، قیصریه زردشتیان و پناهگاه حیات وحش زریاب، از جمله مهم‌ترین جاذبه‌های تاریخی و گردشگری این شهرستان به شمار می‌روند.

کلمات کلیدی:

بم، نخلستان، منظر فرهنگی بم، ثبت جهانی، میراث فرهنگی، ساخت و ساز غیرمجاز، خشکانیدن نخل‌ها، ارگ بم، نذیر کرمان، محسن قمری.