مدیران حیران پای چاه جیرفت‌ غافل از قنات جبالبارز

 

اما حسن اشرف‌گنجویی، کارشناس مدیریت بحران آب، با این باور رایج به شدت مخالف است. او که تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته آب گذرانده، پس از سال‌ها تحقیق میدانی به این نتیجه رسیده که قنات‌های کوهپایه‌ای هرگز خشک نمی‌شوند، زیرا منبع تغذیه آنها زه‌آب کوهستان است، نه سفره‌های زیرزمینی.

قنات مرده
 

به اعتقاد او، خلط این دو منبع آبی (سفره زیرزمینی و زه‌آب کوهستان) باعث شده که مدیران و حتی برخی کارشناسان، قنات را به اشتباه «مرده» فرض کنند و به جای احیای آن، سراغ راهکارهای پرهزینه و ناپایداری مانند انتقال آب دوربرد و چاه‌های عمیق بروند.

 

آنچه در ادامه می‌خوانید، مشروح این گفتگوست که در آن اشرف‌گنجویی با اشاره به یک مطالعه موردی عینی در منطقه جبالبارز کرمان، نادرستی این باور را به چالش می‌کشد.

حسن اشرف‌گنجویی در گفتگو با این خبرنگار با انتقاد از بی‌توجهی به دانش کهن قنات‌داری در کشور، اظهار داشت: متأسفانه این باور غلط در میان برخی مدیران و حتی کارشناسان رواج یافته که قنات‌ها به دلیل خشکسالی و افت آب‌های زیرزمینی به تاریخ پیوسته‌اند، در حالی که مکانیزم تغذیه قنات‌ها کاملاً متفاوت است.

 

وی افزود: قنات‌هایی که مادرچاه آنها در دامنه کوهستان قرار دارد، از زه‌آب کوهستان تغذیه می‌شوند، نه از سفره‌های زیرزمینی. به همین دلیل، افت سطح آب زیرزمینی تأثیر مستقیمی بر خشکی آنها ندارد. تا کوه هست، قنات خشک نمی‌شود.

 

 

این کارشناس مدیریت بحران با اشاره به یک مطالعه موردی عینی در منطقه جبالبارز استان کرمان، گفت: ۲۰ سال پیش، آب شرب مردم جبالبارز از طریق قنات محمدآباد با دبی بیش از ۴۵ لیتر در ثانیه تأمین می‌شد. این قنات با طول یک و نیم کیلومتر در دامنه سلسله‌جبال بارز، هرگز دچار خشکی نمی‌شد.

 

اشرف‌گنجویی ادامه داد: به محض اینکه دبی این قنات کاهش پیدا کرد، به جای لایروبی میله‌ها و احیای مادرچاه، مدیران وقت تصمیم به حفر چاهی در فاصله ۳۰ کیلومتری جیرفت گرفتند. چاهی که با ۹۰۰ متر اختلاف ارتفاع و با استفاده از پنج ایستگاه پمپاژ، آب را به جبالبارز می‌رساند.

 

وی تأکید کرد: امروز همان پروژه با کاهش شدید آبدهی مواجه شده و مدیران آبفا نیز حیران مانده‌اند. هزینه‌های میلیاردی صرف شده، اما نه تنها بحران حل نشده، بلکه وابستگی به انرژی و پمپاژ نیز تشدید شده است.

 

 هشدار تکرار این الگو در سراسر کرمان

 

این کارشناس مدیریت بحران آب با اشاره به اینکه چنین رویکردی محدود به جبالبارز نیست، تصریح کرد: این پدیده در سراسر استان کرمان در حال تکرار است. به جای بازگشت به دانش بومی و کم‌هزینه قنات، مدیران محلی نسخه چاه و انتقال آب دوربرد می‌پیچند، در حالی که همین پروژه‌ها امروز جوابگو نیستند.

 

اشرف‌گنجویی در پایان با تأکید بر لزوم احیای قنات‌ها خاطرنشان کرد: از بین تمام راهکارهای مطرح شده مانند بارورسازی ابرها، انتقال آب از دریا و چاه‌های ژرف، تنها راهکار مؤثر و پایدار، توسل به دانش کهن نیاکانمان یعنی قنات و پس از آن، قنات‌کوه (تلفیق سنت و فناوری روز) است. این راهکار می‌تواند کشور را از بحران کمبود آب نجات دهد.

انتهای خبر/ پسند