فناوری چگونه سال‌های سالم زندگی را بیشتر می‌کند

به گزارش خبرگزاری آنا، به نقل از «Futura Sciences»؛ یک مطالعه جهانی بر پایه داده‌های «مطالعه بار جهانی بیماری‌ها» نشان می‌دهد همزمان با افزایش طول عمر انسان‌ها در سه دهه گذشته، فاصله میان طول عمر و سال‌هایی که در سلامت سپری می‌کنند نیز افزایش یافته است.

بر اساس این پژوهش، امید به زندگی جهانی از ۶۴.۶ سال در سال ۱۹۹۰ به ۷۳.۸ سال در سال ۲۰۲۳ رسیده است. در همین مدت، امید به زندگی سالم نیز از ۵۵.۹ به ۶۳.۱ سال افزایش یافته، اما این دو شاخص با سرعت یکسان رشد نکرده‌اند.

فاصله میان طول عمر و زندگی سالم که «شکاف بیماری» یا morbidity gap نامیده می‌شود، از ۸.۸ سال در سال ۱۹۹۰ به ۱۰.۷ سال در سال ۲۰۲۳ رسیده؛ یعنی این شکاف حدود ۲۱.۹ درصد بزرگ‌تر شده است. در سال ۲۰۲۳، مردم جهان به‌طور میانگین ۱۴.۵ درصد از طول عمر خود را در وضعیت نامطلوب سلامت سپری کرده‌اند، در حالی که این رقم در سال ۱۹۹۰ حدود ۱۳.۶ درصد بود.

این روند فقط به سال‌های پایانی زندگی محدود نیست. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد بیماری‌ها و ناتوانی‌ها در طول بزرگسالی نیز سهم بیشتری از زندگی افراد را به خود اختصاص داده‌اند؛ مسئله‌ای که نشان می‌دهد هدف نظام‌های سلامت نباید فقط افزایش تعداد سال‌های زندگی باشد، بلکه افزایش تعداد سال‌هایی که فرد می‌تواند سالم و مستقل زندگی کند نیز اهمیت دارد.

فناوری قرار است چه چیزی را تغییر دهد؟

اینجاست که پای زندگی دیجیتال به ماجرا باز می‌شود. تلفن‌های هوشمند، ساعت‌های هوشمند، حسگرهای پوشیدنی، پرونده‌های سلامت دیجیتال و خدمات پزشکی از راه دور می‌توانند بخشی از فرایند مراقبت از سلامت را از بیمارستان و مطب به زندگی روزمره منتقل کنند.

سازمان جهانی بهداشت نیز «سلامت دیجیتال» را یکی از مسیرهای بهبود سلامت عمومی می‌داند و تاکید می‌کند فناوری‌های دیجیتال می‌توانند به تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر، دسترسی سریع به خدمات سلامت و کارآمدتر شدن نظام‌های درمانی کمک کنند.

در واقع، یکی از تغییرات مهم این است که اندازه‌گیری سلامت از یک اتفاق مقطعی به فرایندی پیوسته تبدیل شود. در مدل سنتی، فرد ممکن است چند ماه یک‌بار به پزشک مراجعه کند و در همان زمان فشار خون، ضربان قلب یا سایر شاخص‌هایش اندازه‌گیری شود؛ اما ابزارهای پوشیدنی می‌توانند بخشی از این اطلاعات را در طول روز جمع‌آوری کنند.

ساعت هوشمند فقط برای شمردن قدم‌ها نیست

یک پژوهش که ۶۱ مطالعه درباره استفاده از ابزارهای پوشیدنی برای پایش بیماری‌های مزمن را بررسی کرده، نشان می‌دهد این تجهیزات برای اندازه‌گیری شاخص‌هایی مانند فعالیت بدنی، ضربان قلب، دمای بدن، فشار خون و سطح اکسیژن خون مورد استفاده قرار گرفته‌اند.

در این بررسی، ۶۴ درصد مطالعات از دستبندها یا ساعت‌های پوشیدنی استفاده کرده بودند و کاربرد آن‌ها در پایش بیماری‌های عصبی و قلبی‌عروقی پررنگ بود. البته پژوهشگران تاکید کرده‌اند که بسیاری از این مطالعات هنوز در مراحل اولیه هستند و برای اثبات تاثیر مستقیم این ابزارها بر پیامدهای بالینی، به کارآزمایی‌های بزرگ‌تر نیاز است.

از سوی دیگر، یک تحلیل از ۲۳ کارآزمایی با مجموع ۴۵۶۶ شرکت‌کننده سالمند نشان داده است که مداخلات مبتنی بر ردیاب‌های پوشیدنی می‌توانند در مقایسه با مراقبت معمول، میزان فعالیت بدنی و تعداد قدم‌های روزانه را افزایش دهند؛ هرچند کیفیت شواهد از پایین تا متوسط ارزیابی شده و اثرگذاری این ابزارها به‌تنهایی قطعی نیست. البته این نکته مهم است، زیرا فناوری قرار نیست فقط اطلاعات بیشتری درباره بدن تولید کند، زیرا ارزش واقعی زمانی ایجاد می‌شود که این اطلاعات به تغییر رفتار یا تصمیم درمانی بهتر منجر شود.

از ساعت هوشمند تا پزشک از راه دور

فناوری فقط به پوشیدنی‌ها محدود نمی‌شود. پزشک از راه دور، اپلیکیشن‌های سلامت، پیام‌رسانی پزشکی و سامانه‌های پایش از راه دور نیز می‌توانند به مدیریت بیماری‌های مزمن کمک کنند.

سازمان جهانی بهداشت در گزارشی درباره دیجیتالی‌ شدن مقابله با بیماری‌های غیرواگیر، از ظرفیت پزشکی از راه دور، سلامت موبایلی و چت‌بات‌های سلامت برای پیشگیری و مدیریت بیماری‌های مزمن گفته است. این سازمان همچنین تاکید می‌کند که فناوری دیجیتال باید مکمل نظام سلامت باشد.

در همین راستا، WHO در سال ۲۰۲۶ نیز موضوع استفاده از فناوری‌های پوشیدنی برای پایش فعالیت بدنی در سطح جمعیت را بررسی کرده و به چالش‌هایی مانند استانداردسازی داده‌ها، انتخاب دستگاه، هزینه، مدیریت اطلاعات و نمایندگی مناسب جمعیت اشاره کرده است.

آیا فناوری واقعا می‌تواند عمر سالم را طولانی‌تر کند؟

یک ساعت هوشمند یا نصب یک اپلیکیشن سلامت به خودی خود باعث نمی‌شود فرد سال‌های بیشتری سالم زندگی کند. حتی پژوهش‌های جدید درباره ابزارهای پوشیدنی نشان می‌دهند اثرگذاری زمانی بیشتر می‌شود که فناوری با بازخورد شخصی، مشاوره، مربی یا مداخله حرفه‌ای ترکیب شود؛ نه اینکه دستگاه فقط داده تولید کند و کاربر آن را روی صفحه نمایش ببیند.

بنابراین شاید مسئله اصلی آینده سلامت دیجیتال این نباشد که «چه گجتی می‌تواند عمر ما را بیشتر کند؟» بلکه این باشد که چگونه می‌توان داده‌های تولیدشده توسط گجت‌ها را به تصمیم‌های بهتر، پیشگیری زودتر و زندگی مستقل‌تر تبدیل کرد.

گجتی که فاصله نوه و مادربزرگ را کم می‌کند

زندگی طولانی‌تر یا زندگی سالم‌تر

آمار جهانی یک تناقض مهم را نشان می‌دهد، پزشکی و پیشرفت‌های بهداشتی توانسته‌اند سال‌های بیشتری به عمر انسان اضافه کنند، اما بخشی از این سال‌های اضافه با بیماری یا ناتوانی همراه است.

فناوری دیجیتال می‌تواند یکی از ابزارهای مقابله با مشکل تشخیص تغییرات کوچک در وضعیت جسمی، کمک به حفظ فعالیت بدنی، پایش بیماری‌های مزمن و ارتباط با پزشک بدون نیاز به مراجعه مداوم باشد.

البته هدف نهایی نباید «بیشتر زنده ماندن» باشد؛ بلکه باید رسیدن به نقطه‌ای باشد که فاصله میان طول عمر و طول عمر سالم هرچه بیشتر کاهش پیدا کند. در چنین شرایطی، شاید بهترین تعریف از آینده زندگی دیجیتال این باشد که فناوری نه برای اینکه جای زندگی واقعی را بگیرد، بلکه برای اینکه سال‌های بیشتری از زندگی واقعی را سالم‌تر و مستقل‌تر کند اهمیت دارد.