سه‌گانه دردناک؛زخم بحران خاورمیانه بر پیکره کشورهای درحال توسعه

نذیر کرمان، در گزارش فایننشال‌تایمز می‌خوانیم: پیامدهای زنجیره‌ای جنگ ایران در بدترین زمان ممکن برای کشورهای در حال توسعه در حال وقوع است. قبل از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل علیه تهران در اواخر فوریه (۹ اسفندماه)، امیدها نسبت به تاب‌آوری کشورهای نوظهور، هرچند با چند استثنا، در حال افزایش بود.

به‌رغم افزایش تعرفه‌های آمریکا و زخم‌های ناشی از همه‌گیری کووید-۱۹ و جنگ اوکراین، رشد اقتصادی و بازارهای سهام در این طیف وسیع از کشورها به‌طور غافلگیرکننده‌ای پایدار می‌نمود و اصلاحات به‌موقع و سیاست‌های مالی و پولیِ محتاطانه به این موفقیت کمک کرده بودند. با این حال، تداوم انسداد تنگه هرمز، هم‌اکنون این پیشرفت که به سختی به‌دست آمده است را تهدید می‌کند.

بحران خاورمیانه برای کشورهای فقیر یک بدبیاری و زخم سه‌گانه است. نخست اینکه، برای واردکنندگان خالص انرژی در این کشورها رقابت در بازارهای جهانی بر سر منابع محدود نفت و گاز سخت‌تر شده است. افزون بر این، بسیاری از این کشورها جایگزین‌های تجدیدپذیر هم ندارند. از اتیوپی تا تووالو(کشوری مجمع‌الجزایری در اقیانوس آرام)، کمبود سوخت در حال گسترش است.

دوم، اختلال در تامین غذا و کود؛ با توجه به اینکه یک‌سوم تجارت دریایی جهان از طریق همین تنگه عبور می‌کند؛ خطر سوءتغذیه در کشورهایی که محصولات کشاورزی‌شان همین حالا هم از شوک‌های اقلیمی آسیب دیده است را افزایش می‌دهد. طبق برآورد سازمان ملل متحد، در صورت تداوم جنگ تا ماه ژوئن، ۴۵ میلیون نفر دیگر در معرض گرسنگی حاد قرار خواهند گرفت.

و سوم اینکه، کارگران خارجی شاغل در خلیج فارس سالانه بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار از درآمد خود را به کشورشان ارسال می‌کنند. بسیاری از مهاجران در حال بازگشت به کشور خود هستند، زیرا مشخص نیست که فعالیت اقتصادی در منطقه چه زمانی به حالت عادی بازمی‌گردد. کشورهای جنوب آسیا، مصر و همچنین فیلیپین به کاهش احتمالی این حواله‌ها حساس‌تر هستند. بنگلادش به‌طور ویژه‌ای نسبت به هر سه شوک مذکور، آسیب‌پذیر به نظر می‌رسد.

پیش‌بینی‌های اقتصادی به‌روز شده صندوق بین‌المللی پول در ماه جاری، بر آثار نامتناسب و غیریکنواخت جنگ بر کشورهای فقیر صحه می‌گذارد و آن را تقویت می‌کند. این صندوق پیش‌بینی خود درباره رشد اقتصادی کشورهای نوظهور و در حال توسعه را امسال ۰.۳ درصد کاهش داد. این در حالی است که چشم‌انداز اقتصادهای پیشرفته به‌طور کلی دست‌نخورده مانده است. رئیس بخش توسعه سازمان ملل متحد پنجشنبه هفته گذشته گفت که حتی اگر جنگ همین «فردا» متوقف شود، تا همین جای کار بیش از ۳۰ میلیون نفر به دلیل آثار ناشی از آن، با عقب‌گرد به فقر باز می‌گردند.

هرچه جنگ طولانی‌تر شود، پیامدهای اقتصادی و انسانی آن عمیق‌تر خواهد بود. سیاستگذاران کشورهای در حال توسعه در این مقطع، تنها می‌توانند از ذخایر اندک خود استفاده کنند. تعداد اندکی از کشورها برای حمایت کافی از خانوارهایی که با کمبود غذا و کپسول گاز روبه‌رو هستند، فضا و آزادی عمل مالی دارند. افزون بر این، بیش از یک‌سوم کشورهای جنوب صحرای آفریقا در معرض خطر بالای بدهی یا هم‌اکنون در بحران بدهی هستند.

همچنین، کاهش اخیر کمک‌های خارجی آمریکا و سایر اقتصادهای پیشرفته بدین معناست که سپر(ذخایر) مالی در دسترس کشورهای در حال توسعه در مقایسه با بحران‌های گذشته کمتر است. کشورهای ثروتمند قاعدتا توانایی حمایت از کشورهای فقیر را دارند، اما تمرکز آنها بر حمایت از اقتصاد داخلی، تامین محموله‌های سوخت فسیلی و انبار کردن کود و مواد غذایی است. این بدان معناست که صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی باید آماده ارائه حمایت نقدینگی باشند و اقتصادهای ثروتمند را به پرهیز از ممنوعیت صادرات غذا و کود ترغیب کنند.

به نوشته فایننشال‌تایمز، ایجاد یک مسیر محافظت‌شده و امن در تنگه هرمز برای جریان غذا و کود، مشابه ترتیباتی که سازمان ملل در دریای سیاه در جنگ اوکراین اتخاذ کرده است، می‌تواند کمکی حیاتی باشد. با این حال، تلاش‌ها برای اجرای چنین طرحی که کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا از آن حمایت کرده، تاکنون پیشرفت چندانی نداشته است و در نتیجه، سایرین باید از این تلاش‌ها تبعیت کرده و به این درخواست پاسخ دهند.

فایننشال‌تایمز در پایان می‌نویسد: همچنان سریع‌ترین راه برای جلوگیری از رنج و آسیب گسترده، جاده باریک منتهی به آتش‌بس و بازگرداندن سریع حمل‌ونقل دریایی در تنگه هرمز است. در غیر این صورت، هزینه‌های جهانی این جنگ بیشترین فشار را بر آن‌دسته از کشورهایی وارد خواهد کرد که کمترین توانایی را برای تحمل آن دارند.