دفاع مقدس؛ سرمایه‌ای برای عبور از جنگ‌های نوین | اخبار استان کرمان

با گذشت سال‌ها از پایان جنگ، تقابل جمهوری اسلامی ایران با دشمنان تنها به میدان نبرد نظامی محدود نمانده و در مقاطع مختلف، اشکال و ابزارهای متفاوتی به خود گرفته است؛ از فشارهای سیاسی و اقتصادی گرفته تا عملیات رسانه‌ای، جنگ روانی و شناختی. از همین رو، شناخت دقیق تجربه‌های تاریخی و بررسی شیوه‌های مواجهه دشمن، می‌تواند درک نسل امروز از تحولات گذشته و تهدیدهای پیش‌روی کشور را عمیق‌تر کند.

در این میان، یکی از مهم‌ترین ضرورت‌ها، انتقال صحیح و مستند تجربه‌های دفاع مقدس به نسل جوان است؛ نسلی که بخش قابل توجهی از آن دوران جنگ را تجربه نکرده و شناخت آن از این مقطع تاریخی، بیش از هر چیز از مسیر روایت‌های تاریخی، رسانه‌ها، آموزش و آثار فرهنگی شکل می‌گیرد.

بر همین اساس، در آستانه هفته دفاع مقدس، در این میزگرد با حضور دو کارشناس حوزه مسائل سیاسی و تاریخ معاصر، تلاش می‌کنیم سه مقطع مهم تقابل و رویارویی دشمن با جمهوری اسلامی ایران، شیوه‌ها و اهداف این تقابل‌ها، نقش مردم و وحدت ملی در دفاع از کشور و همچنین ضرورت تبیین این تجربه‌ها برای نسل جوان را بررسی کنیم؛ موضوعاتی که پاسخ به آن‌ها می‌تواند به فهم دقیق‌تر گذشته و شناخت بهتر شرایط امروز کمک کند.
 

نذیر کرمان: اگر بخواهیم سه مقطع مهم تقابل دشمن با جمهوری اسلامی ایران را از دفاع مقدس سال ۱۳۵۹ تا دیگر رویارویی‌ها و جنگ‌های تحمیلی بررسی کنیم، اهداف، راهبردها و شیوه‌های دشمن در هر دوره چه تفاوت‌ها و چه شباهت‌هایی داشته است و چرا جمهوری اسلامی در هر سه مقطع توانسته از این تهدیدها عبور کند؟

حجت‌الاسلام‌والمسلمین علی جعفری، کارشناس مسائل سیاسی، با اشاره به سه مقطع مهم تقابل دشمن با جمهوری اسلامی ایران، اظهار کرد: برای بررسی این تقابل باید هم تغییر شکل تهدیدها و هم ثبات برخی اهداف راهبردی دشمن را مورد توجه قرار داد.

وی افزود: دشمن در هر دوره متناسب با شرایط زمان، ابزار و شیوه خود را تغییر داده است، اما یک نقطه اشتراک در همه این مقاطع وجود دارد و آن تلاش برای تضعیف استقلال، امنیت و قدرت تصمیم‌گیری جمهوری اسلامی ایران و ایجاد شکاف میان مردم و نظام است.

جعفری نخستین مقطع این تقابل را دوران جنگ تحمیلی از سال ۱۳۵۹ عنوان کرد و گفت: در این دوره، تهدید عمدتاً ماهیتی سخت و نظامی داشت. رژیم بعث عراق با حمایت و پشتیبانی قدرت‌های خارجی وارد جنگ شد و این تصور وجود داشت که جمهوری اسلامی ایران، به‌عنوان نظامی نوپا که هنوز ساختارهای سیاسی و نظامی آن به‌طور کامل تثبیت نشده بود، در مدت کوتاهی از پا درمی‌آید.

این کارشناس مسائل سیاسی ادامه داد: تجربه دفاع مقدس نشان داد محاسبه دشمن درباره ظرفیت اجتماعی و روحیه مقاومت مردم ایران اشتباه بود؛ بسیج عمومی مردم، حضور نیروهای مسلح، شکل‌گیری ابتکارات بومی و در نهایت تبدیل دفاع از سرزمین به یک مسئله ملی و مذهبی موجب شد جنگی که قرار بود به نقطه ضعف جمهوری اسلامی تبدیل شود، به یکی از عوامل تثبیت هویت و انسجام ملی تبدیل شود.

تغییر شکل تهدیدها از جنگ نظامی به فشار اقتصادی و سیاسی

وی با اشاره به دومین مقطع تقابل دشمن با جمهوری اسلامی ایران بیان کرد: در دوره دوم، تهدید از جنگ مستقیم نظامی به سمت فشارهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی تغییر شکل داد.

جعفری تصریح کرد: دشمن به این جمع‌بندی رسید که برخورد نظامی مستقیم هزینه بالایی دارد؛ بنابراین ابزارهایی مانند تحریم، فشار اقتصادی، عملیات روانی، انزوای سیاسی، نفوذ و حمایت از جریان‌های معارض را پررنگ‌تر کرد.

وی تفاوت مهم این دوره با دوران دفاع مقدس را در ماهیت میدان تقابل دانست و افزود: در جنگ نظامی، دشمن به خاک کشور حمله می‌کند، اما در جنگ نرم و اقتصادی، تلاش می‌شود محاسبات، امید، اعتماد و انسجام جامعه هدف قرار گیرد.

این کارشناس مسائل سیاسی خاطرنشان کرد: جمهوری اسلامی ایران با اتکا به ظرفیت‌های معنوی و مردمی توانست از این مرحله نیز عبور کند.

جعفری سومین مقطع را دوره جنگ ترکیبی و رویارویی‌های جدید عنوان کرد و گفت: در این مرحله دیگر نمی‌توان تهدید را صرفاً نظامی یا اقتصادی تعریف کرد، بلکه مجموعه‌ای از ابزارها به‌صورت هم‌زمان مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ از فشار اقتصادی و عملیات رسانه‌ای و شناختی گرفته تا جنگ سایبری، تحرکات امنیتی، فشار دیپلماتیک و در صورت لزوم تهدید و اقدام نظامی.

وی ادامه داد: تفاوت اصلی این مقطع با دوران دفاع مقدس، پیچیدگی میدان است. در دفاع مقدس، مردم به‌وضوح می‌دیدند که دشمن از کدام مرز وارد شده است، اما در جنگ ترکیبی، تشخیص میدان و حتی نوع حمله دشوارتر است.

این کارشناس مسائل سیاسی افزود: گاهی یک خبر جعلی، یک عملیات روانی یا ایجاد شکاف اجتماعی می‌تواند بخشی از همان نبرد باشد؛ بنابراین در این نوع مواجهه، علاوه بر توان نظامی و اقتصادی، هوشیاری اجتماعی و قدرت تشخیص مردم نیز اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.

تلاش مشترک دشمن برای ایجاد شکاف اجتماعی

وی با بیان اینکه میان هر سه مقطع تقابل دشمن یک وجه اشتراک مهم وجود دارد، اظهار کرد: دشمن در نهایت روی ایجاد شکاف میان مردم و حاکمیت و کاهش قدرت مقاومت جامعه حساب می‌کند و هرچه این پیوند ضعیف‌تر شود، هزینه مقابله برای کشور بالاتر خواهد رفت.

جعفری گفت: حفظ انسجام اجتماعی، تقویت اعتماد عمومی و افزایش آگاهی جامعه از مؤلفه‌های مهم مقابله با تهدیدهاست.

وی با تأکید بر اینکه عبور از تهدید به معنای بی‌هزینه بودن آن نیست، افزود: کشور در هر سه مقطع هزینه‌های انسانی، اقتصادی و اجتماعی پرداخته است، اما به تعبیر قائد شهیدمان، هزینه‌های مقاومت به مراتب از هزینه تسلیم کمتر است و ایرانیان این موضوع را در عمل اثبات کرده‌اند.

این کارشناس مسائل سیاسی در جمع‌بندی تفاوت سه مقطع تقابل دشمن با جمهوری اسلامی ایران عنوان کرد: در دوران دفاع مقدس، دشمن عمدتاً می‌خواست سرزمین ایران را با قدرت نظامی تصرف کند؛ در دوره فشار و تحریم، تلاش شد اراده سیاسی کشور تحت فشار قرار گیرد و در جنگ ترکیبی، هدف‌گذاری به‌گونه‌ای است که هم‌زمان بر محاسبات، اقتصاد، امنیت و افکار عمومی اثر گذاشته شود.

جعفری دفاع مقدس را یک تجربه بزرگ اجتماعی و فرهنگی دانست و گفت: چهار عنصر مردم، وحدت ملی، رهبری و فرهنگ ایثار و مقاومت در این تجربه نقش اساسی داشتند.

وی افزود: نخست، مردم بودند که دفاع را به یک دفاع ملی تبدیل کردند و در این میان، نقش مساجد و اصناف مختلف نیز نباید فراموش شود؛ چراکه این مجموعه‌ها در دوران دفاع مقدس در سازمان‌دهی اجتماعی، پشتیبانی از جبهه‌ها و تقویت روحیه عمومی نقش مهمی داشتند.

جعفری خاطرنشان کرد: یکی از مهم‌ترین درس‌های دفاع مقدس این است که حضور مردم در صحنه و شکل‌گیری وحدت و انسجام اجتماعی، ظرفیت کشور برای عبور از تهدیدها را افزایش می‌دهد.

از سوی دیگر حجت‌الاسلام‌والمسلمین رضایی، کارشناس مسائل سیاسی، با اشاره به شباهت‌ها و تفاوت‌های تقابل جمهوری اسلامی ایران با نظام سلطه در مقاطع مختلف، اظهار کرد: در سال‌هایی که با نظام سلطه درگیر بوده‌ایم، هم تفاوت‌هایی در شیوه مواجهه دشمن وجود داشته و هم شباهت‌هایی که در اهداف آن قابل مشاهده است.

ایستادگی مردم علی‌رغم وجود مشکلات مختلف 

وی با اشاره به جنگ تحمیلی هشت‌ساله افزود: در آن مقطع، دشمن با مشاهده شرایط خاص کشور و نوپا بودن انقلاب اسلامی، تصور می‌کرد می‌تواند از وضعیت داخلی ایران استفاده کرده و با اشغال کشور به اهداف و پیروزی‌های مورد نظر خود دست پیدا کند.

رضایی ادامه داد: با این حال، کشور ما همواره نشان داده است هر زمان دشمن تلاش کند به انسجام اجتماعی آسیب وارد کند، مردم با یکدیگر همراه، همدل و متحد می‌شوند. حتی با وجود اختلاف‌نظرها و سلایق سیاسی مختلف، در برابر دشمن، مردم در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند؛ موضوعی که هم در دوران جنگ تحمیلی هشت‌ساله و هم در جنگ اخیر به‌خوبی شاهد آن بودیم.

این کارشناس مسائل سیاسی تصریح کرد: با وجود مشکلات اقتصادی و فشارهایی که دشمن ایجاد می‌کند، مردم با صلابت پای کشور ایستاده‌اند و از منافع ملی دفاع می‌کنند.

وی با بیان اینکه یکی از مهم‌ترین شباهت‌های مقاطع مختلف تقابل دشمن، تلاش برای تضعیف کشور است، گفت: دشمن در هر سه مقطع، چه در جنگ نظامی و چه در دوره فشارهای اقتصادی و تحریم‌ها، به دنبال ایجاد شکست و تضعیف جمهوری اسلامی ایران بوده است.

رضایی خاطرنشان کرد: پس از آنکه دشمن دریافت نمی‌تواند صرفاً از طریق ورود نظامی به مرزها به اهداف خود دست پیدا کند، راهبرد دیگری را در پیش گرفت و تلاش کرد تفکر و نگرش مردم را از حاکمیت جدا کرده و میان مردم و نظام فاصله ایجاد کند.

وی با اشاره به سخنان شهید سلامی درباره ضرورت توجه بیشتر به جنگ نرم اظهار کرد: ایشان نیز به این موضوع اشاره داشتند که در جنگ هشت‌ساله و عرصه نظامی توانستیم به‌خوبی پیش برویم، اما در جنگ نرم همچنان نیازمند کار بیشتری هستیم.

این کارشناس مسائل سیاسی افزود: این موضوع نشان می‌دهد که باید در حوزه‌هایی مانند فضای مجازی و جنگ شناختی، اقدامات بیشتری انجام شود؛ چراکه بخش مهمی از تقابل امروز در عرصه افکار عمومی و محاسبات ذهنی جامعه شکل می‌گیرد.

دفاع مقدس؛ دفاع همه‌جانبه ملی است

رضایی با اشاره به تحولات اخیر گفت: دشمن با مشاهده همراهی مردم، جنگ را در قالبی ترکیبی و شناختی دنبال کرد تا محاسبات مردم را تغییر دهد، آنان را از حاکمیت جدا کند و نسبت به نظام بی‌اعتماد سازد. به گفته وی، دشمن در این زمینه تا حدودی توانسته است برخی آثار را ایجاد کند.

وی تأکید کرد: در چنین شرایطی، مسئولان کشور نیز باید با صلابت سخن بگویند و قدرت نظامی و دیپلماتیک کشور را به‌درستی نشان دهند.

رضایی در پایان خاطرنشان کرد: ان‌شاءالله با تکیه بر انسجام مردم و رهنمودهای رهبر معظم انقلاب، بتوانیم این مرحله را نیز با موفقیت پشت سر بگذاریم.
 

نذیر کرمان: نقش مردم، وحدت ملی، رهبری و فرهنگ ایثار و مقاومت در شکل‌گیری دفاع مقدس و تداوم آن در مقاطع مختلف چه بوده است و چگونه می‌توان این سرمایه اجتماعی را به نسل جوان منتقل کرد تا در برابر جنگ‌های ترکیبی و شناختی امروز مصونیت پیدا کند؟

حجت‌الاسلام‌والمسلمین علی جعفری با تأکید بر اینکه مقاومت تنها به معنای ایستادگی در برابر تهدیدهای نظامی نیست، اظهار کرد: مقاومت به این معناست که جامعه در شرایط فشار، تحریم، جنگ رسانه‌ای، عملیات روانی و جنگ شناختی نیز قدرت تصمیم‌گیری، امید و اعتماد خود را از دست ندهد. 

وی افزود: در دوران دفاع مقدس، حضور مردم باعث شد جنگ صرفاً به نبرد میان نیروهای نظامی محدود نشود، بلکه به یک دفاع همه‌جانبه ملی تبدیل شود. در واقع، دفاع از کشور و ارزش‌های ملی و دینی به مسئولیتی عمومی تبدیل شد و همین حضور و همراهی مردم، یکی از عوامل مهم در تقویت انسجام اجتماعی بود.

جعفری با اشاره به تجربه جنگ‌های اخیر، از جمله جنگ رمضان و جنگ ۱۲روزه، بیان کرد: در این جنگ‌ها بار دیگر روشن شد که محاسبات دشمن تنها بر اساس قدرت نظامی صورت نمی‌گیرد، بلکه دشمن علاوه بر میدان سخت، روی اراده مردم، افکار عمومی، روحیه جامعه و میزان اعتماد مردم به یکدیگر و ساختارهای کشور نیز حساب باز می‌کند.

این کارشناس مسائل سیاسی تصریح کرد: به همین دلیل، سرمایه اجتماعی امروز به اندازه تجهیزات و امکانات نظامی اهمیت دارد و حفظ و تقویت آن باید مورد توجه جدی قرار گیرد.

ضرورت انتقال فرهنگ مقاومت و سرمایه اجتماعی به نسل جوان

وی درباره ضرورت انتقال فرهنگ مقاومت و سرمایه اجتماعی به نسل جوان گفت: نباید صرفاً به بیان خاطرات و شعار اکتفا کنیم، بلکه نسل جوان باید منطق و حقیقت تجربه دفاع مقدس را درک کند. باید برای نسل امروز توضیح داده شود که چرا مردم ایستادند، چه تهدیدی وجود داشت، رزمندگان با چه انتخاب‌هایی مواجه بودند و چگونه یک جامعه توانست در شرایط دشوار، امید و انسجام خود را حفظ کند.

جعفری ادامه داد: نسل امروز همچنین باید از سواد رسانه‌ای و قدرت تحلیل برخوردار باشد. در جنگ شناختی، دشمن الزاماً با یک دروغ آشکار وارد نمی‌شود؛ گاهی با برجسته‌سازی یک ضعف واقعی، ارائه تصویری ناقص از واقعیت، ایجاد ناامیدی یا تحریک اختلافات اجتماعی تلاش می‌کند محاسبات مردم را تغییر دهد.

وی خاطرنشان کرد: بنابراین مصونیت شناختی با تفکر انتقادی، دسترسی به اطلاعات معتبر، گفت‌وگوی صادقانه با جوانان و تقویت قدرت تحلیل شکل می‌گیرد، نه با بی‌اعتماد کردن جوانان نسبت به پرسش و نقد.

این کارشناس مسائل سیاسی با تأکید بر ضرورت تبدیل فرهنگ ایثار به بخشی از زندگی اجتماعی افزود: برای انتقال فرهنگ ایثار نباید آن را صرفاً یک مفهوم تاریخی بدانیم، بلکه باید آن را به یک «فرهنگ زندگی» تبدیل کنیم.

جعفری گفت: جوان امروز باید بداند که ایثار تنها به حضور در جبهه جنگ محدود نمی‌شود، بلکه کمک به مردم، مسئولیت‌پذیری اجتماعی، دفاع از حقیقت، خدمت صادقانه، حفظ منافع ملی و تلاش برای پیشرفت کشور نیز از جلوه‌های این روحیه است.

وی تأکید کرد: اگر این مفاهیم به‌درستی برای نسل جوان تبیین شود، فرهنگ مقاومت و ایثار می‌تواند از یک خاطره تاریخی فراتر رفته و به الگویی برای مسئولیت‌پذیری، همبستگی اجتماعی و پیشرفت کشور در شرایط امروز تبدیل شود.

همچنین حجت‌الاسلام‌والمسلمین رضایی با تأکید بر نقش انگیزه و اراده مردم در دفاع از کشور اظهار کرد: در جنگ، تجهیزات اهمیت زیادی دارد، اما زمانی که یک جنگ طولانی می‌شود، جامعه باید انگیزه و اراده دفاع داشته باشد؛ چراکه اگر جامعه‌ای انگیزه دفاع نداشته باشد، حتی با وجود برخورداری از تجهیزات کامل نیز نمی‌تواند در برابر جامعه‌ای که از انگیزه و اراده دفاع برخوردار است، مقاومت کند. 

میراث دفاع مقدس را با زبان نسل جدید تبیین کنیم

وی افزود: این مسئله را در دوران هشت سال دفاع مقدس به‌خوبی مشاهده کردیم. مردم در کنار رهبری امام راحل توانستند کشور را اداره کرده و از تمامیت ارضی و منافع ملی دفاع کنند. در شرایطی که از نظر تجهیزات نظامی با محدودیت‌هایی مواجه بودیم، با امید به خدا، همراهی و همدلی مردم و رهبری امام خمینی(ره) توانستیم قدرت بازدارندگی ایجاد کنیم.

رضایی با اشاره به تفاوت‌های نسل جوان امروز با جوانان دهه ۶۰ بیان کرد: در خصوص جوانان امروز باید توجه داشته باشیم که این نسل با جوانان دهه ۶۰ تفاوت‌هایی دارد. البته همان‌طور که رهبر شهید نیز اشاره کرده بودند، اگر اتفاقی برای کشور رخ دهد، جوان امروز از جوان دهه ۶۰ چیزی کم ندارد؛ اما شیوه ارتباط و گفت‌وگو با این نسل باید متناسب با شرایط و ویژگی‌های امروز باشد.

این کارشناس مسائل سیاسی ادامه داد: نباید صرفاً به جوان بگوییم «این تکلیف توست و باید آن را انجام دهی»؛ چراکه جوان امروز سؤال می‌کند که چرا این موضوع یک تکلیف است. بنابراین، پیش از هر چیز باید فهم و درک صحیحی از مسئله ایجاد کنیم.

وی تصریح کرد: برای مثال، اگر از جوان می‌خواهیم در عرصه دفاع و مقابله با دشمن حضور داشته باشد، باید برای او توضیح دهیم که دشمن با چه هدفی وارد میدان شده، چه منافعی را دنبال می‌کند و چرا دفاع از کشور ضرورت دارد. زمانی که جوان با منطق و فهم خود مسئله را درک کند، همراهی و مشارکت او نیز عمیق‌تر و آگاهانه‌تر خواهد بود.

رضایی خاطرنشان کرد: بنابراین، در مواجهه با نسل جوان باید از تکلیف‌محوری صرف به سمت فهم‌محوری حرکت کنیم؛ یعنی به جای آنکه صرفاً بر انجام یک وظیفه تأکید شود، منطق و چرایی آن نیز برای جوان تبیین شود تا او با شناخت و باور در این مسیر همراه شود.
 

نذیر کرمان: دشمنان ایران در سال‌های اخیر علاوه بر جنگ نظامی، از ابزارهای رسانه‌ای، اقتصادی، روانی و شناختی بهره گرفته‌اند؛ به نظر شما جنگ‌های نوین چه تفاوتی با جنگ کلاسیک دارند و مهم‌ترین وظیفه نخبگان، رسانه‌ها و مراکز فرهنگی در تبیین این تهدیدها چیست؟

حجت‌الاسلام‌والمسلمین علی جعفری، کارشناس مسائل سیاسی، با تأکید بر ضرورت بازخوانی تجربه دفاع مقدس برای نسل جدید اظهار کرد: تجربه دفاع مقدس به ما آموخت که قدرت واقعی یک کشور زمانی آشکار می‌شود که توان نظامی در کنار سرمایه اجتماعی، اعتماد عمومی، انسجام ملی و روحیه مسئولیت‌پذیری مردم قرار گیرد.

وی افزود: وظیفه امروز ما این است که میراث دفاع مقدس را صرفاً با نگاهی نوستالژیک بازگو نکنیم، بلکه آن را با زبان نسل جدید و متناسب با مسائل و شرایط امروز بازخوانی و تبیین کنیم.

جعفری تصریح کرد: اگر جوان ایرانی بداند که امنیت، استقلال، عزت و آینده کشور حاصل مسئولیت‌پذیری جمعی است و بتواند روایت‌ها و اطلاعات مختلف را با عقلانیت و دقت تحلیل کند، در برابر جنگ ترکیبی و شناختی دشمن، جامعه‌ای مقاوم‌تر و هوشیارتر خواهیم داشت.

نقش طلبه‌ها و دانشگاهیان در انقال مفاهیم دفاع مقدس

حجت‌الاسلام‌والمسلمین رضایی، کارشناس مسائل سیاسی، با اشاره به تفاوت جنگ کلاسیک با جنگ شناختی و ترکیبی اظهار کرد: در گذشته با جنگ کلاسیک مواجه بودیم و در دوران هشت سال دفاع مقدس، هدف اصلی این بود که از مرزهای کشور دفاع کنیم و اجازه ندهیم دشمن وارد سرزمینمان شود؛ اما امروز در جنگ شناختی و ترکیبی، وظیفه ما به‌مراتب سنگین‌تر از جنگ کلاسیک است.

وی افزود: در این عرصه باید به‌صورت همه‌جانبه فعالیت کنیم و به تعبیر شهید عزیز، در مسیر پیشرفت توقف ممنوع است. نباید به دنبال منافع شخصی باشیم، بلکه باید برای کشور و مردم تلاش کنیم، به‌ویژه در شرایطی که دشمن به‌صورت همه‌جانبه وارد میدان شده است.

رضایی با اشاره به تأکید شهید عزیز بر اهمیت فضای مجازی و رسانه بیان کرد: ایشان تأکید داشتند که اگر رهبر نبودند، در حوزه فضای مجازی و رسانه‌ای فعالیت می‌کردند. این موضوع نشان‌دهنده اهمیت روزافزون فضای مجازی، رسانه و جنگ سایبری در شرایط امروز است.

این کارشناس مسائل سیاسی ادامه داد: در چنین شرایطی، وظیفه نخبگان، طلبه‌ها، دانشجویان و اقشار مختلف جامعه این است که فعالیت خود را در حوزه آگاهی‌بخشی، تبیین و روشنگری افزایش دهند.

وی تصریح کرد: برای پیشبرد انقلاب، رهبری ضروری است و همراهی مردم با رهبری نیز اهمیت اساسی دارد. در این میان، این پرسش مطرح است که چه کسانی می‌توانند ارتباط میان رهبر و امت را برقرار کنند؟ پاسخ این است که نخبگان جامعه در این زمینه نقش مهمی بر عهده دارند.

رضایی با تأکید بر نقش طلبه‌ها و دانشجویان در این زمینه گفت: طلبه‌ها و دانشجویان می‌توانند در ایجاد این ارتباط و انتقال صحیح مفاهیم نقش‌آفرین باشند. امام راحل نیز بر نقش دانشجویان و طلبه‌ها در انتقال کلام امام، ولایت و اسلام به مردم تأکید داشتند.

وی خاطرنشان کرد: این وظیفه امروز بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است. رهبر معظم انقلاب نیز در پیام‌های اخیر خود بر نقش روحانیون و بسیج تأکیداتی داشته‌اند که نشان می‌دهد در این زمینه نیازمند فعالیت و حضور بیشتر هستیم.

حفظ انسجام ملی را یکی از مهم‌ترین درس‌های دفاع مقدس

این کارشناس مسائل سیاسی در پایان تأکید کرد: روحانیون در هر عرصه‌ای که فعالیت می‌کنند، باید دغدغه و انگیزه بیشتری برای تبلیغ، آگاهی‌بخشی و تبیین داشته باشند. اگر این اتفاق به‌درستی رقم بخورد، می‌توانیم در مواجهه با جنگ نوین و جنگ شناختی نیز عملکرد مؤثرتری داشته باشیم.

نذیر کرمان: با توجه به تجربه‌های تاریخی کشور، چه درس‌ها و دستاوردهایی از دفاع مقدس و دیگر عرصه‌های مقاومت به دست آمده که می‌تواند در حوزه‌های امنیت، پیشرفت علمی، خودکفایی، اقتدار منطقه‌ای و حفظ انسجام ملی مورد استفاده نسل امروز و آینده قرار گیرد؟

حجت‌الاسلام‌والمسلمین علی جعفری، کارشناس مسائل سیاسی، با تأکید بر اینکه دفاع مقدس صرفاً یک مقطع تاریخی نیست، اظهار کرد: به اعتقاد من، دفاع مقدس یک «دانشنامه عملی و عینی» است و نباید درس‌های آن را صرفاً در حوادث و اتفاقات خطوط مقدم جبهه جست‌وجو کنیم.

وی افزود: نخستین درس دفاع مقدس در حوزه امنیت، اتکا به توان داخلی و مشارکت مردم است. درس دوم نیز خودباوری و اعتماد به ظرفیت‌های داخلی کشور است. در ابتدای جنگ، کشور با محدودیت‌های جدی در تأمین تجهیزات و امکانات مواجه بود، اما همین فشارها زمینه‌ای فراهم کرد تا جوانان و متخصصان کشور به سمت ابتکار، مهندسی و تولید داخلی حرکت کنند.

جعفری با اشاره به درس‌های دفاع مقدس در حوزه اقتدار منطقه‌ای ادامه داد: تجربه مقاومت نشان داد که قدرت یک کشور صرفاً به وسعت جغرافیایی یا تعداد تجهیزات آن وابسته نیست، بلکه اقتدار ملی حاصل ترکیبی از قدرت ملی، توان علمی و اقتصادی، دیپلماسی، عمق راهبردی و توان اثرگذاری منطقه‌ای است.

این کارشناس مسائل سیاسی تصریح کرد: البته اقتدار واقعی زمانی پایدار خواهد بود که در کنار قدرت بازدارندگی، با توسعه اقتصادی، پیشرفت علمی و تعامل هوشمندانه با کشورهای منطقه همراه شود.

وی حفظ انسجام ملی را یکی از مهم‌ترین درس‌های دفاع مقدس برای آینده دانست و گفت: دشمن در هر دوره‌ای ممکن است شیوه تهدید خود را تغییر دهد؛ یک روز با جنگ نظامی، روز دیگر با تحریم و فشار اقتصادی و امروز نیز با جنگ رسانه‌ای و شناختی. آنچه در همه این عرصه‌ها ثابت می‌ماند، نیاز کشور به وحدت، انسجام و اعتماد متقابل میان مردم و مسئولان است.

همچنین جت‌الاسلام‌والمسلمین رضایی، کارشناس مسائل سیاسی، با اشاره به نقش تهدیدها و تحریم‌ها در تقویت توانمندی‌های داخلی کشور اظهار کرد: این موضوع لطف خداوند بود که باعث شد از دل تحریم‌ها و تهدیدها، فرصت‌هایی برای کشور ایجاد شود. شهید حاج قاسم سلیمانی نیز همواره بر این نکته تأکید داشتند که می‌توان از دل تهدیدها، فرصت ایجاد کرد.

ضرورت مقابله با تحریف تاریخ دفاع مقدس و دیگر مقاطع مقاومت

وی افزود: این مسئله را در مقاطع مختلف به‌خوبی مشاهده کرده‌ایم. برای نمونه، در جنگ ۱۲روزه، شاید در ابتدای کار برخی دستگاه‌های نظامی و امنیتی نسبت به شیوه عملکرد دشمن با نوعی غافلگیری مواجه شدند، هرچند احتمال وقوع چنین شرایطی را پیش‌بینی کرده بودند. با گذشت زمان، نیروهای مسلح در جنگ اخیر توانستند با سازماندهی و حضور مؤثرتر در جایگاه خود قرار بگیرند و پاسخ مناسبی به اقدامات دشمن بدهند.

رضایی با اشاره به تجربه دوران دفاع مقدس ادامه داد: در آن دوران نیز امکانات و تجهیزات زیادی در اختیار نداشتیم، اما با وجود محدودیت‌ها مسیر دفاع از کشور را پیش بردیم و همزمان توانمندی‌های مختلف کشور را توسعه دادیم. از همان دوران، حرکت در حوزه موشکی آغاز شد و در ادامه، این روند به حوزه صنایع دانش‌بنیان و دیگر عرصه‌های علمی و دفاعی نیز گسترش پیدا کرد.

این کارشناس مسائل سیاسی تصریح کرد: ما به این نتیجه رسیدیم که تا زمانی که وابسته باشیم، دشمن می‌تواند از این وابستگی علیه کشور استفاده کند. بنابراین تلاش کردیم تهدیدها و تحریم‌ها را به فرصتی برای افزایش توان داخلی تبدیل کنیم.

وی با اشاره به تحولات حوزه موشکی گفت: در این زمینه، شهید حاجی‌زاده نقل کرده بودند که پس از جنگ، پیشنهادهایی برای خرید تجهیزات و تأمین برخی توانمندی‌های مورد نیاز مطرح شده بود، اما رهبر معظم انقلاب بر ادامه مسیر تولید داخلی و تقویت توانمندی‌های بومی تأکید کردند.

رضایی خاطرنشان کرد: این نگاه باعث شد کشور به سمت تولید داخلی و استفاده از ظرفیت‌های خود حرکت کند. در حوزه امنیت نیز باید توجه داشته باشیم که امنیت خریدنی نیست و نمی‌توان با تکیه بر وابستگی به دیگران، امنیت کشور را تأمین کرد. امنیت زمانی شکل می‌گیرد که یک کشور توان دفاع از خود را داشته باشد و به ظرفیت‌ها و توانمندی‌های داخلی خود باور کند.

وی ادامه داد: در حوزه علم و فناوری نیز پس از ایجاد امنیت نسبی، کشور توانست در عرصه‌هایی مانند فناوری‌های بومی دفاعی، پهپاد، موشک، فناوری فضایی و صنایع دانش‌بنیان گام‌های مختلفی بردارد.

این کارشناس مسائل سیاسی در پایان گفت: این روند در نهایت به افزایش خودکفایی کشور کمک کرد و موجب شد بتوانیم بیش از گذشته بر توانمندی‌های داخلی تکیه کنیم و روی پای خود بایستیم.

نذیر کرمان: برای جلوگیری از تحریف تاریخ و انتقال صحیح واقعیت‌های دفاع مقدس و دیگر مقاطع مقاومت به نسل جوان، چه اقداماتی باید در حوزه آموزش، روایتگری، تولیدات رسانه‌ای و فعالیت‌های فرهنگی انجام شود تا شناخت جامعه نسبت به تهدیدهای دشمن و ضرورت حفظ اقتدار ملی افزایش یابد؟

حجت‌الاسلام‌والمسلمین علی جعفری با تأکید بر ضرورت مقابله با تحریف تاریخ دفاع مقدس و دیگر مقاطع مقاومت اظهار کرد: مقابله با تحریف تاریخ دفاع مقدس و دیگر مقاطع مقاومت، صرفاً با افزایش حجم برنامه‌های مناسبتی و تکرار روایت‌های گذشته محقق نمی‌شود، بلکه نیازمند شکل‌گیری یک نهضت برای روایت مستند، صادقانه و جذاب از این وقایع هستیم.

لزوم استفاده از ظرفیت‌های نوین رسانه‌ای در تبیین مسائل دفاع مقدس

وی افزود: نخستین گام در این مسیر، مستندسازی علمی و حفظ اسناد و خاطرات است. خاطرات رزمندگان، خانواده‌های شهدا، فرماندهان، امدادگران و همه کسانی که در متن حوادث حضور داشته‌اند، باید با روش‌های علمی ثبت، آرشیو و در اختیار پژوهشگران قرار گیرد؛ چراکه به تعبیر امام راحل(ره)، دفاع مقدس یک دانشگاه بود.

جعفری با اشاره به ضرورت اصلاح شیوه آموزش ادامه داد: نباید دفاع مقدس را صرفاً به چند تاریخ، عملیات و نام فرمانده محدود کنیم. همچنین شایسته نیست گرامیداشت هشت سال دفاع مقدس تنها به هفته دفاع مقدس خلاصه شود؛ بلکه این تجربه تاریخی باید در طول سال و در قالب‌های مختلف برای نسل‌های جدید تبیین شود.

این کارشناس مسائل سیاسی تصریح کرد: در حوزه روایتگری نیز باید از روایت‌های یک‌سویه و کلیشه‌ای فاصله بگیریم. نسل امروز سؤال می‌پرسد و حق دارد پاسخ‌های مستند، روشن و قانع‌کننده دریافت کند. بیان صادقانه واقعیت‌ها نه‌تنها از ارزش حماسه‌ها کم نمی‌کند، بلکه موجب افزایش اعتماد مخاطب می‌شود.

وی با تأکید بر ضرورت استفاده از ظرفیت‌های نوین رسانه‌ای گفت: در عرصه رسانه باید از ظرفیت‌های جدید به‌صورت جدی استفاده کنیم. فیلم و مستند، پادکست، موشن‌گرافیک، بازی‌های رایانه‌ای، روایت‌های کوتاه در شبکه‌های اجتماعی و تولید محتوای چندرسانه‌ای می‌توانند مفاهیم دفاع مقدس و مقاومت را با زبان نسل جدید منتقل کنند.

جعفری، تقویت سواد رسانه‌ای و قدرت تحلیل در جامعه را از دیگر الزامات مقابله با تحریف دانست و افزود: امروز تحریف صرفاً از طریق حذف یک واقعه تاریخی اتفاق نمی‌افتد؛ بلکه گاهی با تقطیع واقعیت، انتشار اطلاعات نادرست، جابه‌جایی علت و معلول یا ایجاد روایت‌های احساسی و غیرمستند صورت می‌گیرد.

وی ادامه داد: در این میان، دانشگاه‌ها، حوزه‌های علمیه، آموزش و پرورش، رسانه‌ها، مراکز فرهنگی و نهادهای مرتبط با تاریخ دفاع مقدس باید به جای فعالیت‌های موازی، در قالب یک شبکه منسجم برای تولید و ترویج محتوای مستند همکاری کنند.

این کارشناس مسائل سیاسی خاطرنشان کرد: در نهایت، بهترین راه مقابله با تحریف، روایت دقیق، مستند و صادقانه است. باید واقعیت‌های دفاع مقدس را با زبانی قابل فهم و متناسب با نیازهای نسل امروز بیان کنیم تا این تجربه تاریخی به‌درستی به نسل‌های آینده منتقل شود.

معنویت، شجاعت می‌آفریند

جعفری در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به نقش معنویت در دوران دفاع مقدس گفت: رزمندگان ما صرفاً با محاسبات مادی و نظامی وارد میدان نشدند، بلکه باور داشتند که در مسیر دفاع از دین، وطن، مردم و ارزش‌های الهی گام برمی‌دارند و همین باور به آنان قدرت روحی و استقامت می‌بخشید.

وی افزود: معنویت، شجاعت می‌آفریند، اما مهم‌تر از آن، به انسان انگیزه و جهت می‌دهد. زمانی که فرد احساس کند برای رسیدن به یک هدف متعالی تلاش می‌کند، آمادگی بیشتری برای تحمل سختی‌ها، گذشتن از منافع شخصی و پذیرش مسئولیت خواهد داشت و امروز نیز نیازمند تقویت همین روحیه در جامعه هستیم.

جعفری در پایان با اشاره به آموزه‌های قرآنی و فرهنگ عاشورایی اظهار کرد: این همان وعده الهی است که امام شهید با تکیه بر فرهنگ عاشورایی و قرآنی بارها بر آن تأکید داشت و می‌فرمود: «وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ».

از سوی دیگر حجت‌الاسلام‌والمسلمین رضایی با اشاره به ضرورت مقابله با تحریف تاریخ دفاع مقدس اظهار کرد: در این زمینه باید به یکی از فرمایشات رهبر معظم انقلاب توجه کنیم. ایشان در سخنان خود درباره تحریف دفاع مقدس تأکید کرده‌اند که باید مراقب باشیم جای شهید و جلاد عوض نشود.

وی افزود: تلاش دشمن این است که به جوان امروز القا کند افرادی که برای دفاع از کشور جان خود را فدا کردند، اهداف درستی نداشتند یا صرفاً به دنبال منافع شخصی بودند؛ این همان تحریفی است که باید نسبت به آن هوشیار باشیم.

رضایی ادامه داد: اگر چنین شبهاتی در جامعه شکل بگیرد، ممکن است نگاه نسل جوان نسبت به انقلاب و دفاع مقدس تغییر کند. بنابراین باید در برابر پرسش‌ها و شبهات، پاسخ‌های مناسب، منطقی و مستند ارائه کنیم.

این کارشناس مسائل سیاسی تصریح کرد: البته نباید با طرح مداوم یک شبهه، ناخواسته به برجسته‌تر شدن و تقویت آن کمک کنیم؛ بلکه باید با آرامش، مهربانی و منطق با جوانان گفت‌وگو کنیم و برای پرسش‌های آنان پاسخ‌های روشن و قانع‌کننده داشته باشیم.

ضرورت زنده نگه داشتن روایت دفاع مقدس و خاطرات شهدا

وی یکی دیگر از راهکارهای مقابله با تحریف را استفاده از روایت‌های شفاهی رزمندگان و افرادی دانست که در جنگ‌های مختلف حضور داشته‌اند و گفت: باید خاطرات و تجربیات این افراد را مستقیماً از خود آنان دریافت و با زبان امروز به نسل جوان منتقل کنیم.

رضایی افزود: ساخت کلیپ‌های مناسب، تولید فیلم‌های سینمایی و استفاده از ابزارهای نوین رسانه‌ای می‌تواند در انتقال این روایت‌ها و برقراری ارتباط مؤثر با نسل جدید نقش داشته باشد.

وی با تأکید بر نقش رسانه‌ها در حفظ اعتماد عمومی اظهار کرد: رسانه‌ها نباید صرفاً به خبررسانی بپردازند، بلکه باید اعتماد مردم را نیز جلب و حفظ کنند. اگر رسانه‌ای در ارائه اخبار دقت لازم را نداشته باشد یا در پرداختن به برخی مسائل، واقعیت را نادیده بگیرد، ممکن است اعتماد مخاطبان خود را از دست بدهد.

این کارشناس مسائل سیاسی خاطرنشان کرد: رسانه باید صادقانه، دقیق و مسئولانه عمل کند تا مردم از آن فاصله نگیرند و همچنان آن را مرجعی قابل اعتماد برای دریافت اطلاعات بدانند.

رضایی در ادامه با تأکید بر ضرورت زنده نگه داشتن روایت دفاع مقدس و خاطرات شهدا گفت: باید تلاش کنیم سیره شهدا را به زبان امروز و به شکلی واقعی برای جامعه بیان کنیم و اجازه ندهیم این شخصیت‌ها به چهره‌هایی افسانه‌ای و دور از دسترس تبدیل شوند؛ چراکه نسل جدید زمانی ارتباط عمیق‌تری با شهدا برقرار می‌کند که زندگی واقعی آنان را بشناسد.

وی افزود: شهدا نیز انسان‌هایی بودند که در همین جامعه زندگی می‌کردند، در همین کوچه‌ها رفت‌وآمد داشتند و در کنار مردم بودند. بنابراین باید همین صمیمیت، صداقت و واقعیت را در روایت زندگی آنان حفظ کنیم.

رضایی خاطرنشان کرد: این رویکرد می‌تواند به انتقال صادقانه و درست ارزش‌هایی که انقلاب بر پایه آن شکل گرفت به نسل‌های آینده کمک کند و زمینه تداوم این ارزش‌ها را در جامعه فراهم سازد.

انتهای خبر/ م