جوان معتاد ارمغان فاصله میان اعضای خانواده است

 

 

دقیق یادم است که در کوچه ما یک خانواده به ورزش اهمیت بشیار می‌داد، امیر، ۱۶ ساله بود و در محله ما، همه او را با توپ والیبال می‌شناختند. هر غروب، تماشای سرویس زدنش روی آسفالت گرم تابستان، برای بچه‌های کوچک‌تر محله مثل یک کلاس افتخار بود.

پدر امیر می‌گفت: «هر مسابقه استانی که بود، امیر جزو سه بازیکن برتر بود.» همسایه‌ها به او افتخار می‌کردند. 

 

اما یک روز، پسر نوجوان محله، در حالی دیده شد که سیگاری میان انگشتانش بود. اولش، شایعه به نظر می‌رسید. «امیر؟ نه، مگر می‌شود؟» اما چند هفته بعد، صدای سرفه‌های خشک او از پشت دیوار حیاط بلند شد. نفس‌هایش برای بازی در زمین والیبال کوتاه آمده بود. مربی باشگاه، یک روز او را کنار کشید و گفت: «دیگر آن امیر سابق نیستی.» صورت امیر مثل کاغذ سوخته سفید شد. حالا، بعد از سال‌ها امیر دیگر نه در تیم استانی جایی دارد و نه در جمع دوستان قدیمی. بیشتر وقت‌ها، تنها روی نیمکت پارک محله می‌نشیند و به دوردست خیره می‌شود. دود سیگار، نفس‌های پرقدرت او را یکی یکی بلعیده است.

 

 

برای یافتن پاسخ این پرسش که چرا نوجوانی مثل امیر به سمت دخانیات می‌رود، سراغ علی عبداللهی، مشاور خانواده و آسیب‌شناس اجتماعی رفتم. او که سال‌ها با نوجوانان درگیر با مصرف دخانیات و مواد کار کرده، پشت میز کوچک اتاق مشاوره‌اش نشست و با نگاهی عمیق، از ریشه‌های این آسیب گفت.

 

علی عبداللهی صحبتش را اینگونه آغاز کرد: نکته مهم این است که ریشه مصرف دخانیات در نوجوانان را نباید فقط در ضعف اراده جست. مهم‌ترین عامل، فشار همسالان است.

او توضیح داد: در سن نوجوانی، ترس از طرد شدن از گروه، قدرتی باورنکردنی دارد و خیلی از نوجوانان برای اینکه «باحال» یا «بزرگ» دیده شوند، اولین سیگار را می‌کشند.

 

سپس این مشاور خانواده بیان کرد: مسئله بسیار عمیق‌تر از این حرف‌هاست، متأسفانه در بسیاری از خانواده‌ها، ما اعتماد به نفسِ نه گفتن را به فرزندانمان یاد نمی‌دهیم. مدام به آنها می‌گوییم چه چیزهایی بد است، اما تمرین نمی‌کنیم که در موقعیت واقعی، چطور محکم و بدون ترس نه بگویند.

 

عبداللهی در ادامه به نقش خانواده اشاره کرد و گفت: نقش خانواده در این آسیب، تعیین‌کننده است. خیلی از نوجوانانی که به من مراجعه می‌کنند، از تنهایی عمیقی حرف می‌زنند.

او توضیح داد: در خانواده‌هایی با ارتباط عاطفی ضعیف میان والدین و فرزند، یا در خانواده‌هایی که خود والدین مصرف‌کننده هستند، نوجوان آسیب‌پذیرتر می‌شود.

 

این مشاور خانواده همچنین بیان کرد:  مشکلات اقتصادی، استرس تحصیلی و نبود چشم‌انداز شغلی، نوجوان را به سمت لذت‌های کوتاه‌مدت سوق می‌دهد.

عبداللهی گفت: سیگار یا قلیان برای یک نوجوان سرخورده، نه یک عادت که یک فرار موقت از فشارهای روانی است.

 

در پایان این بخش، علی عبداللهی با تأکید بر ضرورت پیشگیری، گفت: قبل از هر چیز، والدین باید شنونده خوبی باشند. وقتی نوجوان احساس کند قضاوت نمی‌شود، حرف دلش را می‌زند و همین، مهم‌ترین گام برای پیشگیری است.

 

 

وقتی گزارش را می‌نویسم، ناخودآگاه به یاد دوران نوجوانی خودم می‌افتم. امروز اما شرایط سخت‌تر از دیروز است. نوجوانان ما در عصر شتاب و بی‌ثباتی زندگی می‌کنند. از یک سو، تبلیغات پنهان و آشکار صنایع دخانی در فضای مجازی، مصرف را عادی جلوه می‌دهد. از سوی دیگر، مسائل اقتصادی فشار می‌آورد؛ پدری که سر کار نمی‌رود، مادری که خسته از دو شیفت کاری، فرصت نظارت ندارد. در چنین فضایی، سیگار ارزان‌ترین «مسکن» در دسترس یک نوجوان سرخورده است.

 

اما مهم‌تر از همه، ما مسئله تربیت را دست کم گرفته‌ایم. تربیتی که فقط بر «نبایدها» متمرکز باشد، بدون پرورش مهارت حل مسئله، مدیریت خشم و تقویت عزت نفس، راه به جایی نمی‌برد. امیر، آن نوجوان ورزشکار، عزت نفسش را از تشویق دیگران می‌گرفت، نه از درون خودش. وقتی فشار گروه آمد، چیزی درونش نبود که بگوید «من بدون این دود هم ارزش دارم».

 

با مرور صحبت‌های علی عبداللهی و تأمل در شرایط امروز نوجوانان، چند نکته کلیدی پیش روی ماست از جمله این که آموزش «نه گفتن» از کودکی با تمرین در موقعیت‌های خیالی و واقعی، افزایش سواد رسانه‌ای والدین برای نظارت هوشمندانه، نه تنبیهی، حمایت از الگوهای مثبت مانند باشگاه‌های ورزشی و مراکز فرهنگی برای نوجوانان باید توجه کرد.

همچنین باید به هشدارهای اولیه مثل تغییر در عملکرد تحصیلی، کاهش انرژی و پنهان‌کاری، تقویت ارتباط عاطفی در خانواده و تبدیل شدن والدین به شنوندگانی بدون قضاوت باید توجه کرد.

 

 

هفته دخانیات، فقط یک مناسبت تقویمی نیست. یادآوریِ نفس‌هایی است که هر روز در سینه نوجوانانی مثل امیر می‌سوزد. شاید امیر امروز دیگر آن قهرمان سابق نباشد، اما هنوز فرصت بازگشت دارد. اگر محله، مدرسه، خانواده و رسانه دست به دست هم دهند. بیایید این هفته، فقط آمار نخوانیم، بلکه به جانِ یک نوجوان فکر کنیم که شاید هم‌اکنون، در همین لحظه، اولین سیگارش را با لرز و کنجکاوی روشن می‌کند. باشد که قهرمان بعدی محله، زمین ورزش را به جای خاموشی دود، انتخاب کند.

انتهای خبر/ پسند