نگاهی به یک میراث ملی در جدال با خشکسالی و فراموشی

جاروبافی؛ هنری که از تبریز تا کرمان در خطر فراموشی نفس می‌کشد

هنر-پیشه کهن جاروبافی که به عنوان میراث ناملموس ملی به ثبت رسیده، در حالی به دلیل خشکسالی و سود پایین در معرض فراموشی قرار گرفته که کارشناسان آن را جایگزینی پایدار برای جاروهای پلاستیکی مخرب محیط زیست می‌دانند.

کرمان – نذیر کرمان – جاروبافی، یکی از قدیمی‌ترین صنایع دستی بشر که در نقاط مختلف ایران از جمله استان کرمان رواج داشته، امروز با چالش‌های جدی همچون کم‌آبی، حاشیه سود پایین و رقابت با محصولات صنعتی دست و پنجه نرم می‌کند و برای بقا نیازمند توجه ویژه است.

این هنر-پیشه که روزگاری در مناطقی چون «قراملک» تبریز و روستای «ملاحسن» بجنورد، معیشت اصلی صدها خانوار را تأمین می‌کرد، اکنون با وجود ثبت در فهرست میراث ملی، در مسیر فراموشی قرار گرفته است.

علیرضا ایزدی، مدیرکل ثبت و حریم آثار و میراث معنوی کشور، با بیان اینکه فنون و مهارت جاروبافی به عنوان میراث فرهنگی ناملموس ملی به ثبت رسیده است، عنوان کرد: «این هنر-پیشه که سابقه‌ای طولانی و کاملاً بومی در ایران دارد، در گذشته به عنوان حرفه‌ای مکمل برای کشاورزان در فصل‌های کم‌کاری بود و بر اساس گیاهان بومی هر منطقه، سبک‌های متفاوتی از آن در کشور شکل گرفته است.»

با وجود کاهش رونق این هنر، کارشناسان محیط زیست بر اهمیت آن به عنوان جایگزینی برای محصولات پلاستیکی تأکید دارند. علی مشتاق‌پور، کارشناس محیط زیست، با اشاره به اینکه جاروهای پلاستیکی به سوخت‌های فسیلی وابسته بوده و فرآیند تولید آن‌ها به انتشار گازهای گلخانه‌ای منجر می‌شود، افزود: «بیشتر پلاستیک‌ها غیرقابل تجزیه هستند و با تبدیل شدن به میکروپلاستیک‌ها، اکوسیستم و زنجیره غذایی را آلوده می‌کنند. در مقابل، جاروهای سنتی کاملاً با محیط زیست سازگار هستند.»

این در حالی است که در مناطقی مانند روستای «ملاحسن» خراسان شمالی، این هنر-پیشه همچنان نبض اقتصاد روستا را در دست دارد و با ایجاد کارگاه‌های کوچک خانگی، بیکاری را تقریباً ریشه‌کن کرده است. این موفقیت نشان می‌دهد که با حمایت و برنامه‌ریزی، می‌توان این میراث کهن را به یک فرصت اقتصادی پایدار تبدیل کرد.

*

### اهمیت خبر در یک نگاه

* برای اقتصاد روستایی کرمان: در شرایطی که خشکسالی، کشاورزی سنتی استان را با چالش مواجه کرده، احیای هنر-پیشه جاروبافی با استفاده از گیاهان کم‌آب‌بر، می‌تواند به عنوان یک شغل مکمل و منبع درآمدی پایدار برای جوامع روستایی و عشایری کرمان مطرح شود.
* برای محیط زیست استان: ترویج استفاده از جاروی سنتی به جای جاروهای پلاستیکی، گامی کوچک اما مؤثر در جهت کاهش تولید زباله‌های پلاستیکی و حفاظت از محیط زیست شکننده استان کرمان در برابر آلودگی‌های پایدار است.
* برای گردشگری و میراث فرهنگی: جاروبافی به عنوان بخشی از میراث ناملموس استان، یک جاذبه فرهنگی برای گردشگران است. حمایت از این هنر و ایجاد کارگاه‌های زنده تولید، می‌تواند به غنای تجربه گردشگران در سفر به کرمان افزوده و به تحقق شعار «لبخند دنیا به کرمان ۱۴۰۵» کمک کند.

*

کلمات کلیدی:
جاروبافی, صنایع دستی, میراث فرهنگی ناملموس, خشکسالی, محیط زیست, اقتصاد روستایی, نذیر کرمان, اخبار کرمان, اخبار کرمان و شهرستان ها, اخبار استان کرمان

«هفت رنگ ایران»؛ زندگی با جاروبافی

منبع: نذیر کرمان
? «هفت رنگ ایران»؛ زندگی با جاروبافی