نام کاربری یا نشانی ایمیل
رمز عبور
مرا به خاطر بسپار
به بهانه «روز ملی نماز جمعه»، این یادداشت با نگاهی آسیبشناسانه، نماز جمعه را نه صرفاً یک آیین عبادی، بلکه یک «رسانه هویتساز» تحلیل میکند که در عصر دیجیتال با ظرفیتهای بالقوهاش فاصله گرفته است. نویسنده برای عبور از این چالشها، چهار راهبرد عملیاتی را با هدف تبدیل این نهاد مقدس به یک خط تولید محتوای مؤثر و میعادگاهی جذاب برای نسل جوان ارائه میدهد.
بسم الله الرحمن الرحیم «وَ أَقِمِ الصَّلاهَ إِنَّ الصَّلاهَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ وَ لَذِکْرُ اللَّهِ أَکْبَرُ»
در عصر انفجار اطلاعات و در میانه هجوم بیامان رسانههای نوین، بازخوانی و احیای جایگاه نهادهای هویتساز دینی، یک ضرورت راهبردی است. در این میان، نماز جمعه بهعنوان یکی از مهمترین دستاوردهای انقلاب اسلامی و به تعبیر دقیق رهبر معظم انقلاب، «نماد حضور اجتماعی مردم در عرصه دین»، دارای ظرفیتهای بیبدیلی است که نیازمند نگاهی نو و رویکردی تحولآفرین است. این فریضه عبادی-سیاسی، در ذات خود یک «رسانه راهبردی» است؛ رسانهای گرم، انسانمحور و بصیرتآفرین که میتواند در جنگ شناختی امروز، نقطه ثقل مقاومت فرهنگی باشد.
اما پرسش کلیدی این است: آیا در عمل توانستهایم از تمام ظرفیتهای این رسانه قدرتمند استفاده کنیم؟ آیا پیام وحدتبخش و روشنگرانه آن، در هیاهوی فضای مجازی به گوش نسل جوان رسیده است؟ متأسفانه، شواهد نشان میدهد که گاهی به دلیل رویکردهای سنتی یا بیتوجهی برخی مسئولان، این جایگاه رفیع از کارکردهای اصلی خود فاصله گرفته و نیازمند یک بازآفرینی هوشمندانه است.
چهار راهبرد برای تحول در ترویج نماز جمعه
برای عبور از چالشهایی چون «کمرنگ شدن بازنمایی جذاب نماز جمعه» و «گسست ارتباطی با نسل جوان»، باید از اقدامات مناسبتی و پراکنده فراتر رفته و یک «برنامه ارتباطی یکپارچه و مستمر» را مبتنی بر محورهای زیر تدوین کرد:
۱. گذار از تکگویی به گفتگومحوری: مخاطب امروز، بهویژه نسل نو، دیگر پذیرای پیام یکطرفه نیست. باید نماز جمعه را به یک «آگورای شهری اسلامی» (میدان گفتگوی عمومی) تبدیل کرد. اختصاص تریبونهای آزاد کوتاه برای بیان دغدغههای مردمی، برگزاری جلسات پرسش و پاسخ جوانان با امام جمعه و مسئولان، و نیازسنجی مستمر از مسائل جامعه برای طرح کارشناسانه در خطبهها، نماز جمعه را به صدای واقعی مردم تبدیل میکند.
۲. بازآفرینی برند و تصویرسازی نوین: باید تصویر ذهنی نماز جمعه را از یک مراسم صرفاً رسمی، به «میعادگاه هفتگی فرهنگی، اجتماعی و معنوی شهر» ارتقا داد. این مهم از طریق طراحی یک هویت بصری مدرن و واحد برای ستادهای نماز جمعه، و برگزاری رویدادهای جانبی جذاب مانند مسابقات فرهنگی، هنری و ورزشی برای نوجوانان و جوانان، با اهدای جوایز در خود مراسم، قابل تحقق است.
۳. تبدیل نماز جمعه به خط تولید محتوای رسانهای: پیام نماز جمعه نباید در مصلی محبوس بماند. ستاد نماز جمعه با همکاری اصحاب رسانه باید به یک مرکز تولید محتوا تبدیل شود. تولید مستمر اینفوگرافیک، ویدئوکلیپهای یکدقیقهای، پادکست و تحلیلهای کوتاه از نکات کلیدی خطبهها و انتشار هماهنگ در تمام بسترهای رسانهای، به همراه ایجاد پویشها و هشتگهای مجازی، میتواند دامنه تأثیرگذاری آن را صدچندان کند.
۴. تقویت کارکردهای اجتماعی و گرهگشایی: نماز جمعه باید محل رجوع و گرهگشایی از کار مردم باشد. استقرار مستمر و هدفمند میزهای خدمت دستگاههای اجرایی، تعامل با مدارس و دانشگاهها برای حضور پژوهشمحور دانشجویان و دانشآموزان، و همچنین بهبود خدمات رفاهی مانند سیستم صوتی و تسهیلات ایابوذهاب، حضور خانوادهها را تسهیل و معنادار میسازد.
یک پیشنهاد عملیاتی
برای تحقق این اهداف، پیشنهاد میشود یک «کارگروه مشترک ترویج و ارتباطات نماز جمعه» ذیل شورای فرهنگ عمومی شهرستانها شکل گیرد. این کارگروه با حضور نمایندگان نهاد امامت جمعه، دستگاههای فرهنگی، اصحاب رسانه و جوانان ایدهپرداز، میتواند وظیفه تدوین و راهبری یک «پیوست جامع رسانهای و فرهنگی برای نماز جمعه» را بر عهده بگیرد.
تقویت نماز جمعه، یک کار جمعی و سرمایهگذاری برای تحکیم ایمان، انسجام اجتماعی و اقتدار معنوی جامعه است. با همدلی و برنامهریزی دقیق، میتوان این سنگر الهی را به جایگاه واقعی خود در عصر حاضر رساند.
و من الله التوفیق
یادداشت یاسر علیپور اشرفی عضو شورای فرهنگ عمومی و فعال رسانهای