امیدواری به احیا عمارت تاریخی شرکت فرش کرمان | اخبار فرهنگی کرمان

فردای کرمان ـ گروه فرهنگ و هنر: عمارت تاریخی شرکت فرش کرمان به‌عنوان میراثی گرانبها از عصر طلایی قالی‌بافی در جنوب شرق ایران،در آستانه سرنوشتی تازه قرار گرفته است. این بنا که دهه‌ها نیمه‌متروکه بوده و به حال خود رها شده،قرار است به بخش خصوصی واگذار شود. وعده‌ای که اگرچه در سال‌های گذشته بارها تکرار شده،اما هر بار در پیچ‌وخم بروکراسی بی‌سرانجام مانده است.

بنا به گفته رئیس اداره فرش اداره کل صنعت،معدن و تجارت استان کرمان،از سوی مرکز ملی فرش ایران تلاش‌هایی جدی در حال انجام است تا این بنا به سرمایه‌گذار بخش خصوصی واگذار شود.

به گزارش فردای کرمان،به نقل از نذیر کرمان،روح‌الله اسلامی امیدوار است که تا اواخر اردیبهشت‌ماه سال جاری و در صورت برقراری شرایط عادی در کشور،مجوزها صادر شده و امر واگذاری به مرحله قرارداد برسد. البته پروژه احیای آن،براساس برنامه‌ریزی که شده پنج سال طول می‌کشد.

عمارت شرکت فرش،که در حاشیه بلوار باستانی پاریزی شهر کرمان قرار دارد،کمتر شناخته شده است. قدمت این بنا به اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی اول برمی‌گردد؛ روزگاری که قالی کرمان سلطان بازارهای جهان هم بود.

شرکت فرش محلی بوده که از اعلاترین نمونه‌های قالی کرمان در آن تولید می‌شده است. همچنین،قراردادهای تجاری بزرگی میان ایران و کمپانی‌های بین‌المللی زیر سقف‌های این عمارت به امضا می‌رسید.

 

نبض تجارت در دست خارجی‌ها

عصر قاجار نقطه‌ عطفی در تجاری‌سازی قالی ایرانی بود؛ دورانی که پای کمپانی‌های چندملیتی به بازارهای ایران باز و مسیر سنتیِ فروش قالی دگرگون شد. این جریان که از زمان فتحعلی‌شاه قاجار آغاز شده،با حضور غول‌های تجاری آن زمان،جان گرفته است.

در این میان،کمپانی هند شرقی با تمرکز بر مناطق راهبردیِ کرمان،یزد و خراسان نبض تولید و صادرات شرق ایران را به دست می‌گیرد و همزمان،کمپانی زیگلر نیز قلمرو تجاری خود را در قطب‌های بافندگی غرب و مرکز می‌گستراند.

شهر کرمان هم مقر این کمپانی در خاک ایران می‌شود. بنا به روایاتی،شعبه کرمانی این شرکت خارجی در محل فعلی شرکت فرش کرمان مستقر می‌شود تا به تولید و خرید و فروش قالی پرآوازه کرمان بپردازد.

در سال ۱۳۱۴ش با دستور رضاشاه مبنی بر انتقال اموال و مالکیت کمپانی‌های خارجی به شرکت‌های داخلی،این کمپانی به شرکت سهامی فرش تغییر می‌یابد و در کرمان در عمارتی که اکنون به همین نام خوانده می‌شود فعالیت خود را ادامه می‌دهد. این عمارت،تلفیقی از معماری سنتی و مدرن را دارا بوده و گفته می‌شود که در ۲ فاز ساخته شده است.

از ویژگی‌های منحصربه‌فرد شرکت فرش کرمان این است که تمامی فرایندهای تولید تا بازاریابی و فروش قالی در همین مجموعه صورت می‌گرفته است. هم‌اکنون ساختمان‌های متعددی در شرکت فرش کرمان وجود دارد که یک زمانی برای طراحی،نقشه‌کشی،ریسندگی پشم‌ و چله‌کشی قالی استفاده می‌شده‌اند. در ادامه تولید قالی،رنگرزی،بافت،شست‌وشو و اصلاح نهایی و فروش هم در همین عمارت انجام می‌شده است. نشانه‌هایی از این خط تولید سنتی قالی در بنای تاریخی شرکت فرش باقی مانده است؛

 

تکاپوی نجات بنای تاریخی

در ۱۰ سال اخیر،استانداران متعددی پشت عمارت شرکت فرش کرمان قرار گرفتند تا آن را احیا و به باغ‌موزه فرش کرمان تبدیل کنند،اما تاکنون نتوانسته‌اند کاری از پیش ببرند.

در دوره‌ای در این عمارت تاریخی نمایشگاه‌های موقتی برگزار شد. بخشی از ساختمان‌های آن در ورودی شرکت فرش کاربری اداری دارد و در یکی از ساختمان‌ها هم در حد بسیار کم قالی بافته می‌شود. مالکیت این بنا در حال حاضر در اختیار دولت و مرکز ملی فرش ایران است.

در تازه‌ترین خبر،رئیس اداره فرش اداره کل صنعت،معدن و تجارت استان کرمان به نذیر کرمان گفته که احتمالا تا اواخر اردیبهشت‌ماه سال جاری،این بنا به بخش خصوصی واگذار خواهد شد و به مرحله عقد قرارداد می‌رسد.

اسلامی در این‌باره می‌گوید:چندین سال است که پیگیر آن هستیم تا شرکت فرش احیا شود،گزارش ۲۰۰ صفحه‌ای و طرحی برای آن آماده کرده‌ایم ولی بودجه برای احیا نداریم.

وی می‌افزاید:تصمیم بر این شد که بنا به بخش خصوصی واگذار شود،در این زمینه هم بسیار پیگیری کردیم و سه،چهار وزیر صمت که به کرمان سفر داشتند،از بنا بازدید و بر احیای آن تاکید کرده‌اند.

رئیس اداره فرش اداره کل صنعت،معدن و تجارت استان کرمان با بیان اینکه وزارت صمت باید مجوزی بدهد که بتوانیم از طریق بخش خصوصی واجد شرایط آن را احیا کنیم،ادامه می‌دهد:مرکز ملی فرش پیگیری این موضوع است و گروهی در تهران تشکیل شده و این برنامه را دنبال می‌کنند تا در قالب قرارداد بی.او.تی به بخش خصوصی واگذار شود.

 

باغ‌موزه فرش راه‌اندازی می‌شود

اسلامی با بیان اینکه کار در حال پیگیری است،در پاسخ به این پرسش که در طرح جدیدی که چه کاری می‌کنید؟ می‌گوید:در بخشی از بنا می‌توان کاربری گردشگری و تفریحی ایجاد کرد و حتی این پیشنهاد هم وجود دارد که هتل کپری و مهمانسرا هم در فضای این عمارت راه‌اندازی شود ولی کاربری اصلی آن موزه فرش کرمان است.

وی اظهار می‌کند:ابزارهای قدیمی از جمله دستگاه‌های بافندگی و ریسندگی و پشم‌شویی و همچنین کارگاه بافت و تمامی زنجیره بافت سنتی قالی در شرکت فرش کرمان وجود دارد.

رئیس اداره فرش اداره کل صنعت،معدن و تجارت استان کرمان با تاکید بر اینکه کاربری اصلی مرتبط با فرش است،می‌افزاید:در این بنا،باغ‌موزه فرش راه‌اندازی می‌شود و در کنار آن کاربری‌های دیگر هم در نظر گرفته خواهد شد.

اسلامی این را هم اضافه می‌کند:از طرف مرکز ملی فرش پیشنهاد شده که دفتری در این بنا راه‌اندازی شود تا به‌عنوان نمایندگی مرکز ملی فرش در جنوب شرق کشور فعالیت کند.

وی در پاسخ به اینکه دقیقا چه زمانی این بنا احیا خواهد شد؟ می‌گوید:پروژه احیا پنج ساله است و به نظر می‌رسد احتمالا تا اواخر اردیبهشت‌ماه،کارهای واگذاری به بخش خصوصی و صدور مجوزها انجام شود و به مرحله قرارداد برسد.

برپایه‌ی این گزارش؛ وعده اردیبهشت‌ماه برای این بنا فقط زمانِ یک واگذاری اداری نیست بلکه موعد راستی‌آزمایی یک ادعای بزرگ است؛ آیا دولت می‌تواند با دستِ بخش خصوصی،این میراث مهم تاریخ و فرهنگ کرمان و ایران را احیا کند؟