مهاجرت از روستاها؛ زنگ خطر برای پایداری جمعیتی کرمان | خبر کرمان

کرمان – نذیر کرمان – استان کرمان با پهنه‌ای وسیع و تنوع اقلیمی، فرهنگی و اقتصادی، همواره تکیه‌گاه مهمی بر جمعیت روستایی خود داشته است. با این حال، در دهه‌های اخیر، این بافت بنیادین انسانی تحت تأثیر تحولات عمیق دموگرافیک قرار گرفته است؛ تحولاتی که ناشی از برهم‌کنش پیچیده‌ی عوامل اقتصادی، زیست‌محیطی و اجتماعی است. بر اساس آمار سرشماری ۱۴۰۰، حدود ۲۵ درصد از جمعیت استان در مناطق روستایی ساکن هستند که این رقم، نسبت به دهه قبل (۳۰ درصد)، کاهشی پیوسته و نگران‌کننده را نشان می‌دهد.

یک کارشناس ارشد مردم‌شناسی و فعال رسانه‌ای در گفت‌وگو با نذیر کرمان، به ابعاد این چالش پرداخت. وی با اشاره به روند کاهش جمعیت روستایی، اظهار داشت: “این کاهش، تنها ناشی از کاهش طبیعی نرخ فرزندآوری نیست؛ بلکه عمدتاً تحت تأثیر مهاجرت‌های داخلی به شهرها و مناطق دیگر قرار دارد.” وی افزود: “خشکسالی‌های پی‌درپی، کاهش منابع آبی، فرسایش خاک، ضعف در مدیریت کشاورزی و نبود فرصت‌های شغلی غیرکشاورزی، از دلایل اصلی این مهاجرت‌هاست که زندگی روستایی و بافت‌های فرهنگی-اجتماعی محلی را تضعیف کرده است.”

این کارشناس به تغییر در ساختار سنی جمعیت روستایی نیز اشاره کرد. وی تصریح کرد: “با وجود اینکه جمعیت روستایی در مقایسه با شهری، به طور سنتی جوان‌تر بوده، اما مهاجرت انتخابی جوانان به شهرها، این تعادل را به سرعت از بین برده است.” وی افزود: “در مقابل، سهم افراد مسن در جمعیت روستایی افزایش یافته است که این امر، علاوه بر تغییر الگوهای خانوار، فشار مضاعفی بر سیستم‌های حمایتی و بهداشتی وارد می‌کند و نیازمند برنامه‌ریزی‌های کلان است.”

چالش‌های جمعیت روستایی استان کرمان، چندوجهی و در هم تنیده‌اند؛ از کاهش تولیدات کشاورزی و ضعف دسترسی به تسهیلات اعتباری گرفته تا کاهش جمعیت فعال، افزایش فقر نسبی، ضعف خدمات آموزشی و بهداشتی، و حتی کاهش تعهد فرهنگی نسل جوان به زادگاه خود. این عوامل، در تعامل با یکدیگر، روند تخلیه روستاها را تسریع کرده‌اند و می‌توانند در بلندمدت به ناپایداری اجتماعی و اقتصادی منطقه منجر شوند.

برای متوقف کردن این روند و احیای جمعیت روستایی استان کرمان، نیاز به سیاست‌های یکپارچه و بلندمدت است. راهکارهای اصلی شامل مدیریت بهینه منابع آب و زمین و حمایت از کشاورزی پایدار، ایجاد مشاغل غیرکشاورزی در بخش‌هایی مانند گردشگری روستایی، انرژی‌های تجدیدپذیر و صنایع دستی، بهبود زیرساخت‌های اجتماعی و فنی (آموزش، بهداشت، اینترنت و حمل‌ونقل) و همچنین حمایت از خانوارهای روستایی از طریق تسهیلات مسکن و اعتباری است. جمعیت روستایی تنها یک عدد آماری نیست، بلکه بافتی انسانی، فرهنگی و اقتصادی است که در صورت حمایت و برنامه‌ریزی مناسب، می‌تواند به عنصری کلیدی در توسعه پایدار استان کرمان تبدیل شود. بنابراین، واکاوی علمی این جمعیت و واکنش مناسب به تحولات آن، نه تنها یک الزام اقتصادی، بلکه یک ضرورت استراتژیک است.

کلمات کلیدی:

جمعیت روستایی، مهاجرت، توسعه پایدار، کرمان، بحران آب، دموگرافیک، فرصت شغلی، میراث فرهنگی، نذیر کرمان.