نام کاربری یا نشانی ایمیل
رمز عبور
مرا به خاطر بسپار
به گزارش پایگاه خبری «نذیر کرمان» به نقل از خبرگزاری صدا و سیمای مرکز کرمان؛ نخل و نخلداری در بخش شهداد پیشینهای به درازای تاریخ دارد و پیوند مردم این دیار با درخت نخل، فراتر از یک فعالیت اقتصادی، با فرهنگ، سبک زندگی و آیینهای بومی آنان عجین شده است؛ آیینهایی که جلوهای از سازگاری انسان با اقلیم سخت کویر را به نمایش میگذارند.
واکاوی مراحل رشد خرما؛ از «کُنگ» سبز تا رطب تیرماه
مسعود تقیزاده، پژوهشگر بومی شهداد، در تشریح مراحل تکامل این محصول با بیان اینکه در گویش مردم شهداد به خرمای نارس و کال «کُنگ» گفته میشود، عنوان کرد: «این محصول در آغاز فرآیند رشد، سبز رنگ است و با گرمتر شدن هوا، از روزهای پایانی خردادماه بهتدریج به زرد تغییر رنگ میدهد که البته این رنگ در ارقام مضافتی مایل به قرمز است.»
وی با بیان اینکه نخستین رطبهای نوبَرانه شهداد در تیرماه به دست میآید، عنوان کرد: «در این مرحله تنها بخشی از خوشه خرما به رطب تبدیل میشود و بخش دیگر همچنان نارس باقی میماند که در اصطلاح محلی به آن “سرختال” یا “سرخال” میگویند.»
آیین سنتی «مالیدن کُنگ»؛ هنر شیرینسازی بومی در تغارهای سفالی
این پژوهشگر بومی با تشریح جزئیات فوتوفنهای کشاورزی سنتی در کویر با بیان اینکه نخلداران برای تسریع در رسیدن محصول، رسم دیرینه “مالیدن کُنگ” را اجرا میکنند، عنوان کرد: «باغداران خرمای نارس برخی ارقام، بهویژه رقم “پرکو” را با دقت از خوشه جدا کرده و پس از شستوشو، آن را در مخلوطی از آبنمک رقیق درون تغارهای سفالی قدیمی یا تشتهای پلاستیکی میریزند.»
تقیزاده در ادامه تشریح این فرآیند با بیان اینکه خرماها باید حدود ۳۰ تا ۴۵ دقیقه بهآرامی زیر و رو شوند تا پوست ظریف آنها کمی خراش بردارد، عنوان کرد: «این عمل سبب نفوذ آبنمک به بافت داخلی خرما میشود؛ سپس محصول را در قابلمهای که با پارچه پوشانده شده چیده و روی آن را با پتو میپوشانند تا در محیطی گرم قرار گیرد که پس از گذشت ۲۴ ساعت، کنگها به رنگ قهوهای روشن درآمده و به رطبهای شیرین و آماده مصرف تبدیل میشوند.»
خوراک مقاومت «پِس»؛ سوغات ماندگار شهدادیها در سفر فصلی به سیرچ
وی با واکاوی تاریخچه زندگی اجتماعی و کوچ فصلی بومیان منطقه با بیان اینکه در سالهای گذشته گرمای شدید تابستان، مردم شهداد را راهی مناطق خوشآبوهوای ییلاقی نظیر سیرچ میکرد، عنوان کرد: «خانوادهها پیش از سفر، معجونی مقوی و ماندگار به نام “پِس” را از ترکیب آرد گندم برشتهشده و خرمای سال قبل تهیه میکردند که بهعنوان توشه راه و سوغات همراه آنان بود.»
تقیزاده با بیان اینکه شهدادیها در مسیر بازگشت به ییلاق، کنگهای رسیده با روش سنتی آبنمک را نیز با خود میبردند، عنوان کرد: «مصرف این خرماهای نوبرانه در آبوهوای خنک و کوهستانی سیرچ، خاطرهای ماندگار و لذتبخش را برای خانوادههای این منطقه رقم میزد.»
ارزش اقتصادی رقم «شمسایی» و آیین آراستن محصول با برگ نارنج
این کارشناس بومی با اشاره به ویژگیهای خاص ارقام مختلف خرما با بیان اینکه در شهداد تنها خرمای رقم “پرکو” به دلیل ویژگیهای بافتی با روش آبنمک به رطب تبدیل میشود، عنوان کرد: «خرماهای باقیمانده از این رقم بر روی نخل، در فصل پاییز به خرمای خشک، مرغوب و ماندگاری به نام “شَمسایی” تبدیل میشوند که از ارزش اقتصادی و صادراتی بالایی برخوردار است.»
وی در پایان با اشاره به ذوق زیباشناختی مردم منطقه در عرضه محصولات خود با بیان اینکه شهدادیها برای نگهداری و هدیه دادن رطب بومی آداب ویژهای دارند، عنوان کرد: «بومیان منطقه رطبها را در جعبههای کوچک یا ظرفهای شفاف بستهبندی کرده و برای حفظ طراوت، ماندگاری، جلوه بصری و ایجاد عطر خوشایند، چند برگ تازه درخت نارنج را روی خرماها قرار میدهند؛ رسمی اصیل که هنوز در میان بسیاری از خانوادههای شهداد رواج دارد.»
برای مخاطب کرمانی، بازخوانی آیینهای سنتی نخلداری نظیر «مالیدن کُنگ» در شهداد از چند جنبه حائز اهمیت است: نخست، این رسم سنتی گواهی بر عمق دانش بومی و تجربی مردم کویر در سازگاری با اقلیم و مدیریت بهینه منابع غذایی است. دوم، ثبت و ترویج این فرهنگ، ستونهای هویت محلی را مستحکمتر کرده و ظرفیتی بینظیر برای توسعه گردشگری کشاورزی (Agritourism) و بومگردی در بخش شهداد و حاشیه کویر لوت فراهم میسازد. معرفی ارقام بومی مانند خرمای خشک «شمسایی» و روشهای سنتی نگهداری محصول با برگ نارنج، میتواند به برندسازی محصولات بومی استان کرمان، جذب گردشگران فرهنگی و رونق اقتصاد کشاورزی پایدار در مناطق کویری کمک شایانی نماید.
کلمات کلیدی: آیین مالیدن کنگ, خرمای شهداد, بخش شهداد, مسعود تقی زاده, نخل داری در کرمان, خرمای پرکو, خرمای شمسایی, سیرچ کرمان, صنایع دستی و سوغات کرمان, میراث ناملموس کشاورزی, اخبار کرمان, اخبار کرمان و شهرستان ها, اخبار استان کرمان
× پنج = 25